Adults In The Room by Yanis Varoufakis

poprzednia następna

CZĘŚĆ PIERWSZA 20. ARCHIMEDESOWY PUNKT PODPARCIA

Z początku nie powiedziałem Danae o telefonie z groźbami wobec jej syna. Zanim ją może niepotrzebnie zmartwię chciałem jakoś oszacować ryzyko. Czy na pewno była to tylko pusta próba szantażu mająca mnie uciszyć? Ale uświadomiłem sobie że nie mam prawa sam decydować. W miarę zbliżania się drugiego bailoutu, media, banki i rząd gorączkowo się szykowały do ostatecznej rozgrywki. Nie wiedziałem do czego są zdolni. Więc zebrałem się na odwagę i wyznałem jej wszystko.

Danae spojrzała na mnie z dezaprobatą i postawiła lakoniczne, rzeczowe ultimatum: ‘Albo wchodzisz do polityki i zapewniasz nam ochronę, albo wyjeżdżamy z kraju.’

Bez wahania odpowiedziałem, ‘No to wyjeżdżamy.’

Kilka dni później miałem wyjechać na objazd Stanów Zjednoczonych promować moją nową książkę o globalnym kryzysie.(8) Podczas pobytu dostałem dwie propozycję pracy, co przypadkowo umożliwiało mi wywiązanie się z umowy z Danae. Na początku 2012 szykowaliśmy się do przeprowadzki do Stanów.(9)

W dniu naszego wejścia na pokład samolotu wiadomości Bloomberga wysłały w świat finansów dwie zajawki ze strefy euro. Pierwsza szła tak: ‘Monti Trafia Do Merkel I Otwiera Ją Na Kompromis W Sprawie Wspólnego Długu.’(10) Druga była bliższa memu sercu: ‘Profesor Greckiego Uniwersytetu Poza Krajem Za Mówienie Prawdy O Gospodarce’. Gdyby tylko pierwsza była prawdziwa – nie była – może druga byłby fałszywa!

W ten sposób ja i Danae wylądowaliśmy w Seattle, gdzie pracowałem przez kilka miesięcy jako ekonomista rezydent w Valve Corporation(11) by się potem przenieść do Austin, gdzie mój wielki przyjaciel i kolega akademicki Jamie Galbraith zaaranżował mi etat w Szkole Spraw Publicznych imienia Lyndon B. Johnsona na Uniwersytecie w Teksasie, gdzie miałem prowadzić kursy z których jeden nazywał się Finansowy Kryzys w Europie. Pomimo jego znakomitego daru przewidywania, wątpię czy wiedział w co się pakuje wynajdując mi ten etat: trzy lata później Jamie wyląduje jako mój współpracownik w Ministerstwie Finansów Grecji dowodząc kluczowym super tajnym projektem.

Przez więcej niż dwa lata Austin było moim archimedesowym punktem podparcia, idealnym miejscem obserwacji ale też bazą wypadową. Chociaż serce mi się krajało na odległy widok zamiany przez trójkę Grecji w Bailoutistan 2.0, dalekie Austin nadawało temu widokowi klarowności.

Oferowało także możliwość budowania mostu między Waszyngtonem i moimi nowymi znajomymi w Syrizie, niezbyt naturalnymi sojusznikami. Można było bezpiecznie przypuszczać że przyszły rząd Syrizy doprowadzi do potężnego starcia z Niemcami, Komisją Europejską i Europejskim Bankiem Centralnym. Ostatnią rzeczą jakiej Alexis i Pappas potrzebowali był wrogi rząd w Stanach Zjednoczonych. Wiec, od 2012 do 2015, wykorzystując pomoc i koneksje Jamie Galbraitha, robiłem co mogłem by wyjaśnić amerykańskim ośrodkom opiniotwórczym i administracji Obamy że Stany Zjednoczone nie mają się czego obawiać ze strony rządu Syrizy, którego priorytetem będzie przede wszystkim uwolnienie Grecji od jej miażdżącego długu.

Austin jest dziwaczne w najmilszy możliwy sposób: raj dla miłośników muzyki na żywo i znakomite miejsce do zapomnienia o światowych zadymach. Żadna z tych rzeczy nie była mi dana. W ciągu dnia, kiedy Grecja spała, ja przygotowywałem swoje wykłady i pracowałem nad książką o głębszych przyczynach ‘Niedorzecznych działań Europy przed nieuchronnym kryzysem’.(12) Nocami, korzystając z różnicy czasu, pojawiałem się przez Skypea w greckiej telewizji, śledziłem toczące się debaty i pisałem artykuły kontynuujące moją krucjatę.

Zima i wiosna 2012 w Grecji znaczone były cichym cierpieniem i przytłumionym oburzeniem. Syntagma Square nie zobaczył prawie żadnej z masowych imprez z 2011. W narastającym kryzysie ludzie cierpieli prywatnie, zostając w domu, liżąc rany i troszcząc się o bliskich w potrzebie. Technokratyczny rząd koalicyjny trójki pod przewodnictwem byłego wiceprezesa Europejskiego Banku Centralnego i popierany przez PASOK i Nową Demokrację, dokańczał budowę Bailoutistanu 2.0.(13) Szybko nadchodził czas zakończenia tych prac i Antonis Samaras, lider Nowej Demokracji szykował się do rozpisania nowych wyborów które miał nadzieję wygrać i triumfalnie wkroczyć do Maximos. Jak się okazało, wybory wyznaczono na maj 2012.

Przed majowymi wyborami moich wymian z Alexisem i Pappasem było niewiele i z rzadka. Socjaliści z PASOK Papandreou patrzyli prosto w twarz niebytu, więc głównymi bohaterami wyborów była Nowa Demokracja Samarasa i Syriza Triprasa, ale ani ja ani oni nie wyobrażaliśmy sobie że partia która w poprzednich wyborach zebrała tylko 4.6 procent głosów będzie miała realną szansę na sformowanie rządu, bez względu na skalę politycznych tąpnięć.

Życzyłem sobie by Syriza przedstawiła wyborcom podstawowy, postępowy, europejski, logicznie spójny, nie populistyczny program jako podstawę na której można budować wizję wiarygodnego przyszłego rządu, rządu zdolnego do wynegocjowania z UE i MFW planu wyzwolenia kraju. Alexis i Pappas skłaniali się ku innemu programowi, takiemu który maksymalizował krótkoterminowe korzyści kosztem (w mojej opinii) długoterminowej logicznej spójności. Kiedy czytałem ustęp o polityce gospodarczej w wyborczym manifeście Syrizy 2012, moja irytacja nie pozwoliła mi przeczytać więcej niż parę stron. Następnego dnia grecki dziennikarz telewizyjny poprosił mnie o komentarz do tego manifestu. Powiedziałem że moja decyzja o oddaniu głosu na Syrizę zależy od tego, czy będę potrafił się powstrzymać od czytania ich programu gospodarczego.

Wybory majowe przyniosły zawieszony parlament. Polityczne centrum, obejmujące PASOK i Nową Demokrację, partie które w sumie poprzednio gromadziły do 80 procent poparcia, straciły więcej niż połowę wyborców. Była to cena dla partii establishmentu za wprowadzenie Bailoutistanu.(14) Nazwać to politycznym trzęsieniem ziemi to mało. Jak często bywa kiedy narastanie długu powoduje implozję politycznego centrum, Nazizm podniósł swoją szpetną twarz, i Złoty Świt zgarnął 7 procent głosów stając się czwartą największą partią. Tymczasem, drobna Syriza zwiększyła w czwórnasób swój poprzedni rachityczny wynik otrzymując zaledwie 2 procent mniej od Nowej Demokracji Antonisa Samarasa. Po raz pierwszy od 1958 Lewica wzniosła się na wyżyny oficjalnej opozycji. Alexis i Pappas mogli się czuć usprawiedliwieni, i zignorować moje kpiny z gospodarczego programu Syrizy.

Ale parlament w którym największa partia gromadzi mniej niż 19 procent głosów nie może wyłonić realnego rządu. Jego nieuchronne rozwiązanie utorowało drogę dla nowych wyborów miesiąc później, w czerwcu 2012. Zapowiadał się interesujący miesiąc. Przy braku zarówno rządu jak i działającego parlamentu, UE i MFW były zmuszone do wyczarowania paru nowych iluzji zapierających dech w piersiach, by móc twierdzić że Grecja ciągle spłaca swoje zobowiązania. W międzyczasie, jedynymi liczącymi się wśród wyborców partiami były Syriza i Nowa Demokracja, przy czym Syriza zyskiwała szybciej ale startowała z trochę niższego poziomu. Przy zachowaniu trendu z poprzednich miesięcy, Alexis miał szansę na formowanie następnego rządu. Ta myśl wstrząsnęła oligarchią, trójką, politycznym establishmentem Niemiec i nawet Alexisem i Pappasem, którzy ze zrozumiałym względów panikowali przed zemstą surowych bogów spełniających ich największe marzenie.

(9) Pierwszy raz doświadczyłem przeprowadzki do innego kraju w wieku lat siedemnastu, kiedy razem z tysiącami innych Greków w moim wieku przeniosłem się do Wlk.Brytanii na studia. Wtedy, w 1988, dusząc się w Wlk.Brytanii Margaret Thatcher, wyemigrowałem do Australii, gdzie objąłem stanowisko wykładowcy na Uniwersytecie w Sydney. Kolejny lot migracyjny przytrafił mi się kiedy, w wieku lat czterdziestu, podjąłem decyzję o rezygnacji z Sydney i powrocie do Grecji, przyjmując profesurę na Uniwersytecie w Atenach. Nasza przeprowadzka w 2012 do Stanów Zjednoczonych była moim przedostatnim ruchem, bo ostatni (naprawdę wierzę że ostatni) to wejście w 2015 do polityki.

(10) Angela Merkel była oczywiście kanclerzem Niemiec, a Mario Monti nie pochodzącym z wyboru ekonomistą który zastąpił koszmarnego, ale wybranego, Sylvio Berlusconiego na stanowisku premiera Włoch. Monti, pomimo swojej reputacji człowieka Merkel, wyświadczył swojemu krajowi wielką przysługę naciskając na Merkel w kwestii zaakceptowania wspólnego długu w strefie euro (nie mylić z pożyczkami) jak również utworzenia prawdziwej unii bankowej. To że mu się nie powiodło nie oznacza że nie próbował (vide Varoufakis, 2016, rozdział 6), to raczej kombinacja niechęci Merkel do udzielenia pomocy człowiekowi którego popierała plus brak wsparcia krajowego.

(11) Firma produkująca gry video której wielomilionowa społeczność klientów/graczy spontanicznie wygenerowała znaczącą makrogospodarkę, zawierającą rozwinięty system monetarny, który z chęcią studiowałem.

(12) vide Varoufakis, 2016.

(13) Koalicja zawierała również małą, otwarcie rasistowską, ultra-nacjonalistyczną, Chrześcijańską partię fundamentalistów zwaną LAOS, która później została częściowo wchłonięta przez Nową Demokrację ale głównie przez rosnących w siłę Nazistów ze Złotego Świtu.

(14) PASOK utraciła większość swojego poparcia w 2009 po przeprowadzeniu pierwszego bailoutu (spadek z 44 do mizernych 13.2 procent) podczas gdy Nowa Demokracja, która przyłożyła rękę do drugiego bailoutu, przeżyła odpływ wyborców z 33.5 procent w 2009 do 18.8 w 2012.