Adults In The Room by Yanis Varoufakis

PIĘCIO-ZĘBNA STRATEGIA

Przez cały 2013, usadowiony w moim sanktuarium w Austin, robiłem wszystko co w mojej mocy by pomóc Alexisowi opracować wiarygodną strategię pozostawszy daleko od wewnętrznych walk w Syrizie. Na początku roku trafiła się okazja do zdobycia dla niego paru przyjaciół w Waszyngtonie, DC, gdzie miał przemawiać przed prestiżowym Brookings Institution. Pappas poprosił mnie o napisanie przemówienia, co chętnie zrobiłem, używając go do przekazania amerykańskim kręgom politycznym dwóch teraz znanych ale fundamentalnych punktów. Pierwszy, że Syriza była partią pro-europejską dla której pozostanie w strefie euro jest sprawą najwyższej wagi, ale co nie oznaczało jej zgody na niedziałające, samoniszczące się decyzje polityczne; by zostać w strefie euro, w zasadzie by strefa euro mogła przetrwać, był potrzebny nowy program którego priorytetem była restrukturyzacja długu, a następnie reformy uwalniające Grecję z uścisku oligarchii.(31) Drugi, że Stany Zjednoczone nie miały się czego obawiać ze strony polityki gospodarczej lub zagranicznej Syrizy, punktu który podkreśliłem trochę później w opinii napisanej wspólnie z Jamie Galbraithem dla New York Timesa.(32) Jak już wyżej wspomniałem, wg mojego rozumowania gdy szykowaliśmy się do walki z Brukselą, Frankfurtem, Berlinem i Paryżem, otwieranie drugiego frontu w Waszyngtonie nie miało sensu, ale oczywiście wielu w Grecji, też w samej Syrizie, skorzystało z okazji do przedstawiania mnie jako pachołka Ameryki.

Dwa miesiące później, w marciu 2013, doszła do mnie wiadomość z Cypru i walnęła obuchem w głowę. Natychmiast siadłem do napisania długiego przepełnionego obawami e-maila do Pappasa, dla oczu jego i Alexisa. ‘Błagam was, bardzo poważnie bierzcie to co się dzieje na Cyprze’ napisałem. ‘Pomyślcie o tym jak o przymiarce przed głównym pokazem urządzonym przez trójkę po zdobyciu przez was władzy.’ Na Cyprze właśnie wybrano nowy rząd. Następnego dnia trójka zamknęła banki na wyspie, dyktując nowemu prezydentowi warunki ich otworzenia. Pełen niedowierzania ale nieprzygotowany, nowy prezydent złożył swój podpis na przerywanej linii.

‘Dzisiaj testują tą taktykę w Nicozji,’ tłumaczyłem, ‘nie dlatego że Cypr jest taki ważny ale raczej dlatego że jest mały i nieistotny, co czyni z niego idealny poligon do wypróbowania nowej bazooki zanim będzie użyta przeciwko wam, przeciwko naszym towarzyszom w Hiszpanii, Włoszech, etc. Jest to pokazówka w ich wykonaniu, żebyście wiedzieli że trójka chce i może zamknąć wszystkie banki w kraju by narzucić rządowi swoją wolę - szczególnie nowowybranemu który próbuje wybić się na niezależność. Patrzcie i uczcie się!’

Następnego dnia Alexis i ja rozmawialiśmy przez telefon, słychać było trwogę w jego głosie.

‘Możemy ich jakoś odstraszyć?’ zapytał.

‘Tak, ale konieczna będzie nie tylko mądra strategia odstraszania ale również zwarty i gotowy zespół który ją opracuje i przygotuje do zastosowania,’ odrzekłem.

‘Prześlij mi propozycję’ zakończył rozmowę.

Obiecałem dostarczyć ją osobiście.

Tego maja w Atenach, w przestronnym biurze Parlamentu, spotkałem się po raz pierwszy z zespołem doradców ekonomicznych Alexisa. Oprócz Pappasa i Dragasakisa, ministra finansów w gabinecie cieni, jego członkami byli dwaj inni parlamentarzyści Syrizy których dobrze znałem i lubiłem: Euclid Tsakalotos, drogi współpracownik na Uniwersytecie w Atenach, i George Stathakis, profesor ekonomii z Uniwersytetu na Krecie. Na spotkaniu zaprezentowałem propozycję o którą prosił Alexis, która była rozszerzoną wersją szkicu strategii negocjacyjnej którą dostarczyłem w czerwcu 2012: Piecio-Zębną Strategię dla Zrównoważonej Grecji w Zrównoważonej Strefie euro.

Obecni w pokoju tryskali entuzjazmem, co potwierdzało że moje wcześniejsze wysiłki wyperswadowania Alexisowi postawienia sobie Grexitu za cel, albo grożenia nim, nie poszły na marne. Chociaż utraciłem mnóstwo przyjaciół na szerokiej Lewicy i w samej Syrizie, którzy nigdy mi nie wybaczyli mojej roli w wymazaniu Grexitu z celów politycznych Syrizy, wewnętrzne grono zaufanych Alexisa ewidentnie przekonane było do szukania rozwiązań w ramach strefy euro. Celem Piecio-Zębnej Strategii było wytłumaczenie im że takie rozwiązanie nie tylko było pożądane ale faktycznie możliwe, że przewrotu w stylu cypryjskim można uniknąć i zaproponowanie jak to zrobić. Początkiem była strategia odstraszania.

1. TRZYMAĆ EBC NA DYSTANS I MIEĆ BANKI OTWARTE

Począwszy od końca 2012, Mario Draghi, przebiegły prezes EBC, zdołał utrzymać pękające euro w kupie zapowiadając kupno stosów długu krajów pogrążonych w kryzysie - Włoch, Hiszpanii, Irlandii i reszty - w formie obligacji rządowych.(33) Pomimo otrzymania od Angela Merkel zielonego światła dla swoich planów, największym wrogiem Draghiego był Budesbank, którego prezes podważył prawo Dragiego do zakupu potencjalnie niespłacalnego długu romańsko-greckiego - rzeczywiście, bezpośrednie kupno stało w sprzeczności ze statutem EBC i Draghi musiał zastosować zręczną metodę na jego obejście. Bundesbank pozwał w tej sprawie Draghiego do sądu.(34) Gdyby w obliczu tego ogromnego prawnego wyzwania obietnica Draghiego zakupu takiego długu rozmyła się w powietrzu, wtedy zniknęłaby ostatnia rzecz utrzymującą euro w całości. Argumentem Bundesbanku przeciwko Draghiemu był brak podstawy prawnej do brania na siebie strat na zakupach obligacji rządowych. Dawało to każdemu greckiemu rządowi do ręki groźną broń ponieważ dziesiątki miliardów greckich obligacji rządowych pozostawało w księgach EBC: były one zakupione przez EBC za kadencji poprzedniego prezesa w ramach Rynkowego Programu Papierów Wartościowych [Securities Market Programme (SMP)] pomiędzy 2010 i 2011. Doradzałem Syrizie by w wypadku zagrożenia ze strony EBC zamknięciem banków ich rząd jednostronnie przystrzygł te tak zwane obligacje SMP - w ten sposób wzmacniając argument prawny Bundesbanku przeciwko zakupom przez Draghiego obligacji francuskich, włoskich, hiszpańskich, irlandzkich i portugalskich dla uratowania Strefy euro - i że powinni mu jasno ten zamiar oświadczyć. Zniechęciłoby to Draghiego do postępowania z Grecją analogicznie do Cypru.

2. WYRWANIE ZBANKRUTOWANYM BANKIEROM PAZURÓW

Jak to uprzednio dyskutowałem z Pappasem i Alexisem, rozmontowanie Bailoutistanu 2.0 wymagało przekazania banków ich nowym właścicielom, europejskim podatnikom, i oddzielenie ich strat od długu państwa greckiego. Dlatego rząd Syrizy powinien negocjować z trójką przejęcie akcji banków i zarządu nad nimi przez europejskie instytucje, których zadaniem będzie przywrócenie ich do zdrowia na rzecz wszystkich Europejczyków. W tym celu Syriza musiała zjednoczyć lewicowców, którzy wierzą w upaństwowienie banków, i libertarian, którzy nie znoszą idei wspierania niewypłacalnych bankierów kapitałem pochodzącym od bezsilnych podatników.

3. PROPOZYCJE ROZSĄDNEJ POLITYKI FISKALNEJ I RESTRUKTURYZACJI DŁUGU

Krzyczcie z dachów że rząd Syrizy pragnie kraju żyjącego w zakresie swoich możliwości w latach chudych i tłustych. Technicznie oznaczałoby to niewielką nadwyżkę budżetową nie większa niż 1.5 procent dochodu narodowego - za mało na spłacenie niespłacalnego długu publicznego ale wystarczająco do utrzymania wypłacalności kraju i tchnięcia nowego życia w sektor prywatny. Jako warunek początkowy, Syriza musiałaby zaproponować restrukturyzację długu w wystarczającej skali tak by późniejsze spłaty mogły być pokryte z półtoraprocentowej nadwyżki budżetowej. Na czas negocjacji tego punktu z Eurogrupą i trójką rząd Syrizy powinien się przygotować na braki gotówki poprzez obcięcie najwyższych pensji i najhojniejszych emerytur tak bardzo jak to konieczne do związania końca z końcem.

4. PLAN RATUNKOWY W OBLICZU KRYZYSU HUMANITARNEGO

W międzyczasie rząd Syrizy powinien natychmiast zaopatrzyć w jedzenie, prąd i schronienie setki tysięcy najbardziej potrzebujących rodzin. Lambros i inni wiszący nad przepaścią powinni otrzymać od rządu najwyższy priorytet. Istniejące dokumenty identyfikacyjne można by zastąpić kartami chip-owymi umożliwiającymi dokonywanie płatności po niskim koszcie. Tą możliwość można aktywować dla rodzin poniżej absolutnej granicy ubóstwa, do wykorzystania w supermarketach i przy płaceniu za prąd i wodę.

5. SKROMNA PROPOZYCJA DŁUGOTERMINOWEGO ZRÓWNOWAŻENIA STREFY EURO

Jako Europejska siła postępowa, rząd Syrizy powinien nie tylko negocjować w interesie Greków ale pojechać do Brukseli z całościową propozycją dla europejskiego długu publicznego, banków, polityki inwestycyjnej i walki z ubóstwem - propozycją bez której strefy euro nie da się utrzymać. W tej kwestii, moja rekomendacją dla zespołu ekonomicznego Syrizy jest przyjęcie "Skromnej Propozycji Rozwiązania Kryzysu Strefy Euro" nad którą Stuart Holland, Jamie Galbraith i ja pracujemy od lat.

By osiągnąć te cele, powiedziałem na spotkaniu, wasz rząd musi wyruszyć do Brukseli z całościową propozycją która jest dobra nie tylko dla Grecji ale także dla każdego europejskiego kraju. Musicie wysłać klarowny sygnał że Ateny już się nie dadzą zastraszyć do wzięcia kolejnej pożyczki przedłuż-i-udawaj [extend-and-pretend]. Musicie uświadomić ludziom w UE i MFW że weszliście na scenę z postanowieniem pozostania w strefie euro i szukania kompromisu. Ale muszą wiedzieć że, jeżeli okaże się to konieczne, jesteście gotowy zerwać negocjacje, bez względu na groźby, bo inaczej w ogóle nie ma sensu wchodzić do sali obrad i negocjować.

Alexis i Pappas wyglądali na zadowolonych. Euclid i Stathakis również sygnalizowali swoje szerokie poparcie. Na Dragasakisa spadło zadanie stosownego pytania: ‘Jak możemy przekonać Eurogroupę, EBC i trójkę że nie blefujemy?’ Pytanie było wyjątkowo trafne; cała strategia opierała się na tym jednym punkcie.

Moja odpowiedzią było że cele i priorytety Syriz muszą się stać wiedzą powszechną. Powinno stać się rzeczą powszechnie znaną że Syriza nade wszystko chce trwałego porozumienia w ramach strefy euro ale że woli Grexit, straszna rzecz, od kapitulacji, najgorszy wynik. Jeśli te preferencje będą szeroko znane, wtedy wina za Grexit, i wszystkie koszty i prawne kłopoty z nim związane, może spaść tylko na UE i MFW. Więc wybór należałby wyłącznie do nich i oni by o tym wiedzieli.

Oczywiście nawet jeżeli prawdziwe preferencje Syrizy będą znane, urzędnicy UE i MFW bez wątpienia przetestują determinację Alexisa jak tylko się da. Było również możliwe że UE i MFW będą woleli wyrzucić Grecję z euro niż szukać zgody z rządem Syrizy, albo że testując limity Alexisa przypadkowo uruchomią lawinę Grexitu. Nastąpiła długa i konstruktywna dyskusja w której rozważaliśmy możliwe scenariusze, ale moja kluczowa kwestia brzmiała tak: czy uda się przekonać Eurogrupę, EBC i trójkę czy też nie co do szczerości tych preferencji, nie ma sensu zaczynać jeżeli naprawdę nie będą one szczere. Nad tym muszą popracować w swoim gronie, jak powiedziałem:

>>>
Czy naprawdę w swoich sercach wierzycie że ‘pojechanie Samarasem’, kapitulacja przed trójką jak on, jest gorsze niż wyrzucenie ze strefy euro? Jeżeli nie jesteście pewni, niech Samaras zostanie w Maximos. Bo po co stawać na czele walki z wierzycielami i ulegać jak tylko trójka się pojawi i jeszcze brać na siebie winę za ich barbarzyństwo? Bierzcie władzę tylko jeśli nie zamierzacie blefować ponieważ jesteście przekonani że kapitulacja jest jeszcze gorsza od złego Grexitu. Tylko wtedy Grecja dostanie szansę trwale pozostać w strefie euro i zostawi za sobą Grexit raz na zawsze.
<<<

Jak mnie odprowadzał, Pappas położył rękę na moim lewym barku i powiedział, ‘To było piękne. Od teraz tego się trzymamy.’

(31) Fragmenty tego przemówienia:

>>>
Siejący panikę powiedzą wam że nasza partia, jeśli utworzy rząd, podrze umowę pożyczkową z Unia Europejską i MFW, że wyprowadzi kraj ze strefy euro, że przetnie więzi Grecji z cywilizowanym Zachodem, że Grecja stanie się nową Korea Północną. Nie można bardziej siać paniki. Syriza, moja partia, niczego takiego nie chce. Zawsze byliśmy, i zawsze będziemy, partia pro-Europejską. To że teraz sądzimy że Europa się pogubiła i że prowadzi mizantropiczne działania wobec własnych obywateli nie oznacza że jesteśmy anty-Europejscy. Pozostaniemy lojalni wobec obywateli Europy. Wobec idei że Europa jest naszym domem i musimy jej bronić przed wielkim kryzysem który się rozszerza i który zagraża nie tylko nam w Europie ale całej globalnej gospodarce. Chcemy zapobiec podzieleniu się Europy. A to oznacza sprzeciw wobec obecnej polityki w Europie. ... Czy to oznacza że rząd z Syriza na czele podrze umowę pożyczkową z trójką? Nie. To co mówimy jest dużo prostsze. Mówimy że ta umowa każdego dnia jest łamana przez rzeczywistość. Sam MFW ostrzega Brukselę, Frankfurt i Berlin że ta umowa rozminęła się z realiami. Że ona jest niemożliwa do pomyślnego wdrożenia nawet jeżeli Syriza przekona każdego Greka, Greczynkę i ich dzieci by budzili się i szli spać z zamiarem jej wdrożenia. ... Więc jeżeli w radykalnej Lewicowej polityce Syrizy nie chodzi o porzucenie euro. I jeżeli nie chodzi w niej o podarcie umowy z Unia Europejską. O co w naszej etykiecie radykalnej Lewicy chodzi?

Chodzi o to że zrywamy z polityką gospodarczą z czasów depresji.

Chodzi o to że nalegamy na racjonalną rekonstrukcję Strefy euro, zamiast męczarni dla zwykłych ludzi przez siedem dni w tygodniu.

Chodzi o to że nie pozwalamy by europejska reinkarnacja Herberta Hoovera nawiedzała Europejczyków.

Chodzi o to że będziemy się domagać nowego ładu dla Europy który zmobilizuje zdolności twórcze naszego kontynentu przeciwko brakom, przeciwko biedzie i przeciwko beznadziei.

W końcu ale nie na końcu, moje przesłanie dla zebranych, tutaj w Brookings, jest takie że nasza partia chce ustanowić obustronnie korzystny dialog z postępowymi myślicielami dobrej woli po tej stronie Atlantyku. Chcę wam powiedzieć że ludzie w Grecji, nawet radykalni Lewicowcy, mają was za partnerów w skomplikowanym ale ważnym dziele przywrócenia nadziei i pomyślności po obu stronach Atlantyku. Reszta świata, dokonawszy olbrzymich postępów przez ostatnie dekady, patrzy na nas Europejczyków i Amerykanów z niepokojem. Nie wolno nam ich zawieźć tak jak nie wolno nam zawieść własnych ludzi.
<<<

(32) ‘Tylko Syriza może uratować Grecję’, 23 czerwca 2013:

>>>
Grecja ma dzisiaj problem z Europą, i Pan Tsipras nie chce wojować z Waszyngtonem. Globalny sektor finansowy patrzy ze strachem na możliwe zwycięstwo Syrizy. Ale banki i fundusze hegdingowe wiedzą że większość greckiego długu jest w posiadaniu europejskich podatników i Europejskiego Banku Centralnego, a reszta została capnięta przez inwestorów ponieważ wiedzą oni że dług będzie spłacony. Wielkie Finanse martwią się co się stanie gdzie indziej gdy w Grecji wygra partia lewicowa. Jest to naturalne zachowanie bankierów. Ale przyjęcie takiego motywowanego strachem punktu widzenia przez amerykański rząd byłoby krótkowzroczną strategią. Rzeczywiście, właśnie teraz, Syriza może być największą nadzieją Europy. Grecy ani nie chcą opuszczać euro ani nie chcą jej dezintegracji, wydarzenia prawdopodobnie kończącego Unię Europejską. Wiedzą oni również że podejście Europy do kryzysu, polegające na zaciskaniu pasa i większych pożyczkach, to jedna wielka porażka.
<<<

(33) Oto pełne tło tego wydarzenia. W czasie pierwszego bailoutu, pod prezesurą mniejszego niż Draghi kalibru, EBC zakupił mnóstwo greckiego rządowego długu (obligacji) w desperackiej próbie utrzymania jej wypłacalności. Ta skazana na porażkę operacja nazywała się Rynkowym Programem Papierów Wartościowych [Securities Market Programme (SMP)]. Kupując obligacje greckie, portugalskie, irlandzkie, hiszpańskie i włoskie, EBC miał nadzieję stłumić paniczną wyprzedaż tych obligacji przez inwestorów. W niezwykły sposób EBC , jednak, równocześnie ogłosił inwestorom że nie kupi więcej niż €200 miliardów - oczywiste zaproszenie dla spekulantów do stawiania zakładów że zakupy w ramach SMP nie zapobiegną utracie wartości obligacji. Kiedy SMP zawiódł EBC został z dziesiątkami miliardów niespłacalnego długu greckiego. W 2012, kiedy grecki dług przystrzyżono w ramach drugiego bailoutu nakładając wielkie straty na prywatnych właścicieli rządowych obligacji, obligacje SMP w posiadaniu EBC były z tego wyłączone. Co oznaczało że zbankrutowany rząd Grecji musiał wykupić swoje obligacje płacąc EBC pełną cenę która inaczej - gdyby nie szaleństwo zakupowe poprzedniego prezesa EBC - zostałaby obniżona przez strzyżenie do 90 procent. W skrócie, EBC, bank centralny naszego kraju, zachowywał się jak fundusz hedgingowy wyczekujący [hold-out] zadłużone państwo. Fundusze hedgingowe często kupują problematyczny dług (obligacje) państw w kłopotach po śmiesznie niskich cenach, czekają aż pozostali wierzyciele umówią się z rządem na strzyżenie (albo restrukturyzację długu) a potem odmawiają przystąpienia do umowy, wyczekując na pełną spłatę - stąd termin ‘wyczekiwać’ [hold-out] albo bardziej emocjonalny ‘fundusz sęp’. Tylko w Europie mogła taka parodia stać się bronioną i rozsądną polityką.

(34) Bundesbank ma długa historię ścierania się z federalnym rządem Niemiec (patrz Varoufakis, 2016). Jens Weidmann, prezes Bundesbanku, tak bardzo był przeciw kupowaniu przez EBC potencjalnie niespłacalnych długów Greko-Romańskich państw i banków że pozwał Draghiego i EBC (którego Bundesbank jest inegralną częścią!) do niemieckiego sądu konstytucyjnego, kładąc na stół ognistych 120 stron. Pechowi niemieccy sędziowie, niechętni ferowaniu wyroków w tej najdziwaczniejszej ze spraw, która totalnie leżała poza ich kompetencją i fachową wiedzą, zadecydowali by.. nie decydować.

(35) Desperacja EBC przy utrzymywaniu pozorów że Grecja wykupuje swoje rządowe obligacje w posiadaniu EBC była głębszą przyczyną nadzwyczajnego oszustwa opisanego wcześniej w ‘Drodze do sukcesu’.