Adults In The Room by Yanis Varoufakis

poprzednia następna

CZĘŚĆ TRZECIA 10. NIEGRZECZNI DOROŚLI

Christine Lagarde na spotkaniu Eurogrupy 18 czerwca pojawiła się wściekła. Na partyjnym spotkaniu parlementarzystów 16 czerwca, gdzie siedziałem na podłodze, Alexis twierdził że MFW ponosił ‘kryminalną odpowiedzialność’ za sytuację w Grecji. ‘Hej, naczelna kryminalstka jest tutaj,’ Christine powiedziała z sarkazmem na powitanie. Mój wyraz twarzy wydawał się ją uspokoić. ‘Ciebie nie obwiniam,’ powiedziała łaskawie.

Wolną amerykankę przeciwko nam poprowadził Mario Draghi. Nie tyle mówił co recytował kwoty euro jakie wycofali ze swoich kont depozytariusze w Grecji ostatniego tygodnia: ‘Poniedziałek, 358 milionów. Wtorek, 563 milionów. Środa, 856 milionów. Czwartek, 1,080 milionów.’

Później Luis de Guindos zapytał, ‘Czy banki jutro będą otwarte?’

Odpowiedź Benoît Coeuré, zastępcy Draghiego, brzmiała, ‘Tak, jutro będą otwarte. Ale w poniedziałek?’

Nic tak skutecznie nie wzmaga paniki bankowej jak bankier centralny recytujący jej postęp i jego zastępca sygnalizujący zamiar nieinterweniowania może poza zamknięciem banków za trzy dni.

Miesiące później, demaskator ze środka EBC ujawnił że 18 czerwca, tego samego dnia co Eurogrupa, Mario Draghi zlecił zewnętrznej kancelarii opracowanie niezależnej opinii prawnej. Zadał pytanie czy zamknięcie banków w Grecji jest czy nie jest legalne. EBC dysponuje własnym wielkim, kompetentnym i kosztownym działem prawnym. To że Mario go obszedł i poszedł do prywatnej firmy sugeruje że nie czuł się dobrze z tym co miał zrobić – zamknąć greckie banki.(2)

Tymczasem, klakierzy Wolfganga na Eurogrupie rozpoczęli kanonadę wymierzoną tym razem nie w Grecję ale w trójkę – za jej zbyt wielką pobłażliwość wobec nas. Minister finansów Słowenii upominał Lagarde i Moscovici za rozmycie orginalnego MoU, co Christine i Pierre bez wątpienia przyjęli z zadowoleniem jako potwierdzenie swojej obiektywności. Tymczasem Wolfgang powtórzył jeden ze swoich ulubionych numerów, domagając się by nikt nie wysyłał mu pisemnych poprawek do MoU ponieważ będzie musiał pokazać je w Bundestagu.

Kiedy przyszła kolej na mnie, jako dodatek do mojego zwyczajowego przeglądu naglących spraw – reform, zamiany długu [debt swaps], potrzeby wiarygodnych celów, planu zarządzania inwestycjami i zagrożonymi kredytami, przyczyn dla których PowerPoint instytucji nie miał finansowego, gospodarczego i politycznego sensu – wysunąłem jedną nową propozycję. Zamiast wykłócać się o detale stawek podatkowych w oparciu o niesprawdzone modele, rzekłem, co powiecie na ‘głębszą, pełniejszą, trwałą reformę? Automatyczny hamulec deficytu wprowadzony ustawą i monitorowany przez niezależną radę podatkową którą już z instytucjami uzgodniliśmy … Traktujcie to jako stuprocentową propozycję jaką nasz rząd zrealizuje natychmiast po osiągnięciu porozumienia.’(3)

Jeśli choć trochę zainteresowani byli podpisaniem z nami umowy, powinni rzucić się na moją propozycję. Zachęcający głos dobiegł ze strony Michela Sapina. ‘Instytucje muszą poważnie zająć się propozycją Yanisa. Yanis w tej sprawie ma rację. Miał też rację co do inwestycji … Eksperci nie rozwiążą wszystkiego. Eurogrupa jest formu politycznym. Powinna mieć swój polityczny wkład – nawet jeśli sprawa miałaby dotrzeć na najwyższy poziom polityczny.’ Ale wszyscy inni potraktowali mnie rytuałem szwedzkiego hymnu narodowego.

Kiedy, później na spotkaniu, wyraziłem swoje zdziwienie że tak doniosła propozycja została zignorowana, Jeroen zgasił dyskusję swoją pełnią władzy: ‘Każda przedstawiona dzisiaj nowa propozycja musi być zbadana przez instytucje. Eurogrupa się tym nie zajmuje.’ We właściwym czasie, moją propozycję hamulca deficytu zarzucił Chouliarakis i Sagias by uspokoić Wiesera i Grupę Roboczą Eurogrupy.

Na konferencji prasowej po Eurogrupie dziennikarz z Grecji zapytał Christine Lagarde czy jest zadowolona z faktu że Eurogrupa zablokowała poparcie MFW dla umorzenia długu Grecji. Christine celowo zignorowała treść pytania i wolała dać upust emocjom: ‘Na tą chwilę mamy kłopot z komunikacją; czas by osoby na sali zaczęły ze sobą rozmawiać jak dorośli [adults in the room].’

Oczywiście miała rację. Brakowało dorosłych w Eurogrupie, dorosłych w Berlinie i dorosłych w Maximos. Problemem był nieodstatek dorosłych we wszystkich trzech miejscach. Jednakoż, media zinterpretowały słowa Lagarde jako atak na mnie, dodając do długiej listy epitetów jakimi mnie opisywali jeszcze jeden – ‘młodziak’. Następny razem gdy zobaczyłem się z Christine, powiedziałem, ‘Gazety donoszą że twoja uwaga potrzebujemy-dorosłych-na-sali odnosiła się do mnie.’

‘Nonsens,’ odparła polubownie.

Następnego dnia, 19 czerwca, otrzymałem wiadomość od Gesine Schwan: ‘Poruszyła mnie twoja mowa na Eurogrupie.’ Do tego czasu nauczyłem się już radzić sobie z medialnymi wypaczeniami i bronić się przed przekłamaniami mojego wkładu na Eurogrupie i umieszczałem dosłownie swoje wypowiedzi na swojej stronie internetowej. ‘Gabriel i SPD muszą być szaleni że nie widzą jak wartościowe są twoje propozycje,’ pisała. W pamiętniku napisałem, ‘Gdyby Alexis też był poruszony.’ O Gabrielu i SPD, wspominając moją nie-tak-sekretną kolację z Jörgiem Asmussenem i Jerominem Zettelmeyerem na początku lutego w Berlinie, naskrobałem, ‘Nie są szaleni. Po prostu podzielają strategię pani Merkel by nie ruszać restrukturyzacji długu.’

Tej nocy, z powrotem w Atenach, Danae i ja wybraliśmy się na kolację z przyjacielem i jego żoną. Olga powiedziała coś, co trafiło w mój czuły punkt: ‘Wydaje się że przegraliście. Z tego co mi mówisz, Alexis chce się poddać. Namów go by to zrobić z honorem. Powiedzcie ludziom że przegraliście tą wojnę.’

20 czerwca, kiedy Sagias i Chouliarakis kontynuowali swoje komiczne próby napisania ostatecznego SLA za trójkę, spotkałem się z Alexisem w Maximos i poradziłem mu coś zupełnie innego niż wszystko do tej pory. Powiedziałem że jest dla mnie jasne że już zdecydował – chciał się poddać – i chociaz nie zgadzam się z tą decyzją całym sobą, jak sam wie, on jest premierem i decyduje. ‘Jaka by nie była twoja decyzja, na boga, nie oszukuj naszych ludzi. Nie wyprowadzaj ich na ulicę i nie napełniaj nadzieją tylko po to by ich oszukać. Słyszę że okazyjnie mówisz o referendum. Nie rób tego chyba że wracamy do naszych orginalnych planów bitewnych. Jeśli chcesz się poddać, poddaj się. Ale zrób to tak …’ Wręczyłem mu pojednyńczą stronę ze szkicem krótkiego przemówienia, telewizyjnego orędzia do narodu.

>>>
Drodzy rodacy. Mężnie walczyliśmy przeciwko żelaznej trójce wierzycieli. Daliśmy z siebie wszystko. Niestety, ciężko się spierać z wierzycielami którzy nie chcą odzyskać swoich pieniędzy. Naprzeciw nam stanęły najpotężniejsze instytucje świata i krajowa oligarchia, silniejsi od nas. Nam nie pomógł nikt. Niektórzy, jak prezydent Obama, dobrze nam życzyli. Inni, jak Chiny, patrzyli na nas ze współczuciem. Ale nikt nie pospieszył z wymierną pomocą przeciwko tym którzy chcą nas zmiażdżyć. Nie poddajemy się. Dzisiaj wam mówię że jeszcze nie zginęła i nadejdzie dzień nowej bitwy. Jutro rano przyjmiemy warunki trójki. Ale tylko po co by walczyć w przyszłości. Od jutra, i po podpisaniu warunków trójki, moi ministrowie i ja ruszymy w trasę po Europie by poinformować jej mieszkańców o tym co się wydarzyło, zmobilizować ich i zaprosić do wspólnej walki ze zgnilizną i o przywrócenie Europie jej demokratycznych zasad i tradycji.
<<<

Po przeczytaniu Alexis powiedział dobrze znanym przybitym tonem, ‘Nie mogę przyznać się przed ludźmi do kapitulacji.’ Sens jego słów był jasny: naprawdę zdecydował sie poddać; tylko nie potrafił się zdobyć na powiedzenie tego ludziom.

Nadzwyczajny szczyt strefy euro został zaplanowany na poniedziałek, 22 czerca w Brukseli. Na spotkaniu naszego gabinetu dzień wcześniej powiedziałem kolegom że stoimy przed historycznym wyborem między dwiema opcjami. Pierwsza była kapitulacja, i opowiedziałem im o orędziu do narodu do jakiego nakłaniałem Alexisa. Drugą była walka. Ale w takim wypadku, ostrzegłem ich,

>>>
Od wtorku EBC spróbuje zamknąć banki i wprowadzić kontrole kapitału. Pójście tą drogą ma sens tylko jeśli zamierzamy odpowiedzieć na ich zagrożenie naszą groźbą: że odpowiemy na agresywny ruch EBC jednostronnym odroczeniem na daleką przyszłość wykupu obligacji SMP na €27 miliardów w posiadaniu EBC; i że uruchomimy równoległy system płatniczy jaki po raz pierwszy przedstawiłem wam w lutym. Jeśli nie jesteśmy gotowi tak zareagować, lepiej się poddać.
<<<

Przed szczytem strefy euro, odbyło się przygotowawcze spotkanie Eurogrupy. W moim wystąpieniu podsumowałem i broniłem ustępst na jakie poszedł Alexis powstrzymując się od uwag jak bardzo się z nimi niezgadzam i dodałem konkretną propozycję która pomogłaby ograniczyć nowe pożyczki wymagane od Eurogrupy w wypadku ich przyjęcia.(4) Patrząc wstecz, zadziwia mnie moja lojalość dla sprawy jaką uważałem za przegraną i niesłuszną. Ale przypuszczam że pozostałem lojalny nie z obowiązku ale ponieważ wiedziałem że trójka nie jest zainteresowana ustępstwami Alexisa. Byli zdeterminowani zamknąć nasze banki i przykładnie go ukarać – i w tym momencie była wątła szansa, myślałem, że strząśnie z siebie uległość i odżyje.

Eurogrupa była bezcelowa poza dwoma interesującymi wymianami. W pewnym momencie Wolfgang Schäuble zaatakował Pierrea Moscovici za ośmielenie się pozytywnie skomentować ustępstwa Alexisa zanim otrzymał na to zielone światło od MFW albo, w rzecz samej, od Berlina. Kiedy Pierre próbował temu zaprzeczyć, sugerując że MFW spóźnia się z wyrażeniem zgody, Wolfgang wybuchnął. ‘Było pozytywne komentarze ze strony Komisji Europejskiej … Nie jesteśmy idiotami! Gierki w obwinianie MFW! Bez pełnego zaangażowania MFW niemożliwe jest …’

Zastraszony, Pierre prosił o łaskę. ‘Nigdy, nigdy, przenigdy komisji nie przyszło na myśl obwiniać MFW,’ wyznawał. ‘Może za szybko zareagowaliśmy ale współpracujemy.’

Druga wymiana odbyła się między Schäuble i Mario Draghim. Wolfgang chciał się dowiedzieć jak długo EBC będzie udzielał nagłych pożyczek ratunkowych [emergency liquidity assistance ELA] greckim bankom. Wyraźnie zagniewany, Mario odpowiedział, ‘Rozumiem zainteresowanie tym jak długo będziemy udzielać ELA. Nawet doceniam zainteresowanie tym jak długo będziemy udzielać ELA. Ale zechciejcie docenić że nasza niezależność jest jeszcze ważniejsza. Więc, tak jak ja się powstrzymuje od pytań o politykę fiskalną, oczekuję takiej samej powściągliwości od was.’ Do końca spotkania widać było że Wolfgang i Mario gniewają się na siebie.

Później, Alexis i ja spotkaliśmy się z Donaldem Tuskiem, przewodniczącym Rady UE z Polski. Jego przesłanie było ostre: od tego spotkania nie ma być żadnej mowy o umorzeniu długu. Kiedy wychodziliśmy, powiedziałem Alexisowi, ‘Twoim obowiązkiem jest nie mówić o niczym innym, chyba że ulegasz – w takim wypadku zrób to szybko i kończ agonię.’ Wyraz jego twarzy potwierdzał że ulega.

Wg Euclida, który towarzyszył mi na szczycie strefy euro tego wieczora, Alexis zrobił wszystko co w jego mocy by się poddać, ale, jak się obawiałem, Merkel mu niepozwoliła. Jego ustępstwa odrzucono jako niewystarczające i powiedziano mu żeby wrócił do trójki, zawarł z nimi dalsze porozumienie i przedstawił je na kolejnej Eurogrupie za dwa dni.

23 czerwca Sagias i Chouliarakis kontynuowali swoje żałosne przeredagowywanie SLA trójki, przekonani że większe ustępstwa zapewnią im następnego poranka umowę z trójką, która zostanie formalnie zatwierdzona na spotkaniu Eurogrupy po południu. To tak jakby Faust przygotowywał się do zaprzedania duszy Mefistofelesowi, nie zdawawszy sobie sprawy że Mefistofeles nie jest zainteresowany kupnem. Na spotkaniu nie było żadnego porozumienia. Wszystko co te koncesje dały Alexisowi to propozycja od trójki przedłużenia o trzy miesiące greckiej umowy pożyczkowej, po których wierzyciele mieli wrócić po więcej – dużo więcej.

Na następnej Eurogrupie zgromadzeni ministrowie finansów byli słusznie poirytowani że zgromadzili się bezcelowo. Jeroen Dijsselbloem obniżył swoje niskie standardy zabraniając rozdać skorygowane SLA jakie przedłożył Alexis, i zamiast tego rozdał tylko SLA proponowane przez trójkę. Wykorzystałem powszechne zmęczenie i zasugerowałem że cała Eurogrupa zasługuje na odpoczynek od Grecji, i żeby proponowane przedłużenie zwiększyć przynajmniej o dalsze sześć miesięcy, aż do marca 2016, tak by zainteresowanym zaoszczędzić tych ustawicznych zebrań. Wydawało się że prawie każdemu moja propozycja przypadła do gustu, co mi się nieczęsto zdarzało, ale w końcu nikt nie ośmielił się jej poprzeć. Dwie godziny później odroczyliśmy obrady do następnego dnia w nadziei, jakiej nie podzielałem, że zespół Alexisa i trójka osiągnął porozumienie przez noc.

Z powrotem w hotelu, Alexis, Sagias, Dragasakis, Euclid, Pappas, Chouliarakis i kilku z jego zespołu i ja zgromadziliśmy się na sali obrad. Nie miałem nic do powiedzenia. Wszyscy wiedzieli na czym stoję. Z tych którzy ufali w porozumienie osiągnięte ustępstwami zeszło powietrze. Zamiast tego, Eurogrupa zakończyła się ustaleniem że znowu wszyscy się spotkamy o 6 rano by ponowić prace nad naszymi ustępstwami. Potrzebne było przywództwo. Nadszedł czas by Alexis pokazał swoją siłę, ale on zaległ na całej linii i oznajmił że jest zmęczony i idzie na kolację z Kammenosem, naszym prawicowym ministrem obrony.

Kiedy wyszedł z sali, między Euclidem i Dragasakisem wybuchła wielka kłótnia z powodów jakich nie załapałem, i zakończyła się gwałtownym wyjściem Euclida. Wtedy Dragasakis i Sagias zniknęli, zostawiwszy mnie i Chouliarakisa z dwoma jego pomocnikami. Prawdopodobnie siłą bezwładności kontynuowali prace nad SLA. Nieważne z jakiego powodu, byli zajęci dopisywaniem kolejnych koncesji. Spojrzałem na to co piszą. ‘Nie ma szans żeby nasi parlamentarzyści zagłosowali za likwidacją drobnego świadczenia “solidarnościowego” dla emerytów z dochodami poniżej €200 na miesiąc,’ powiedziałem im.

‘Są też parlamentarzyści innych partii którzy zagłosują,’ odparł jeden z nich.

Tu ich miałem: już liczyliśmy na zwerbowanie posłów pro-trójkowej opozycji. Rozpoczęto operację Podzielić Syrizę.

Euclid nie odbierał telefonu ani nie otwierał drzwi. Godzinę później przysłał mi SMS z przeprosinami i informacją że już dłużej nie mógł znieść ‘ich frywolności’ i potrzebował dać upust emocjom. Tuż po północy napisał znowu: ‘Nie muszę dodawać że frywolność nie dotyczy nas obu.’

W odpowiedzi pisałem, ‘Myślę że nalepiej pomożemy Alexisowi powstrzymując się. Zostając w hotelu. Może się zorientuję że powinien przemyśleć swoje działania.’

Wyraźnie zażenowany, Euclid odpowiedział że wszyscy są obecnie u Komisji Europejskiej, naciskani przez trójkę. ‘Założyłem że jesteś w innym samochodzie,’ napisał. Przekazałem mu że minister finansów nie został zaproszony. Euclid napisał, ‘Będę nalegał żeby ciebie sprowadzili,’ na co odparłem, ‘Nie ma potrzeby, Euclid. Nie przychodzę. Oczywistym jest że jestem ozdobą. Nie mogę tego ani ich dłużej legitymizować.’

Nazajutrz wczesnego ranka Euclid zadzwonił do mnie powiedzieć że nocne rozmowy były kolejną katastrofą ale że znowu mamy się spotkać. ‘Ważne żebyś przyszedł. Nasza strona jest bardzo słaba.’ Tej nocy napisałem, jeśli dobrze liczę, szóstą wersję mojej pisemnej rezygnacji. Planowałem reprezentować Grecje na spotkaniu Eurogrupy tego dnia i potem zrezygnować na koniec konferencji prasowej, podając jako powód ustąpienia porzucenie przez rząd restrukturyzacji długu, co dla mnie było istotą naszego mandatu od wyborców. Ale tak długo jak pozostawałem ministrem finansów, myślałem że w sumie jeszcze mogę wziąć udział w zebraniu przed Eurogrupą tak jak to sugerował Euclid.

Kiedy przybyliśmy do komisji, nie poproszono mnie o dołączenie do Alexisa, Dragasakisa, Pappasa i Chouliarakisa na spotkaniu z Lagarde, Draghim, Junckerem, Wieserem i Dijsselbloemem, ale po kilku minutach Alexis pojawił się mnie złapać. Kiedy wchodziliśmy na salę konferencyjną, powiedział mi, ‘Euclid nalegał że powinieneś tu być. Zgodziłem się chociaż Dijsselbloem się wkurzy jak cię zobaczy.’ Okazało się że to Jeroen wetował moją obecność.

Zaszokowała mnie dynamika na sali. Ostatnie SLA jakie proponowała trójka wydawało się być zaprojektowane by zdobyć pewność że Alexis po powrocie do Aten zostanie zlinczowany jeśli je zaakceptuje. Domagano się, na przykład, żeby VAT na usługi hotelowe skoczył z 4 do 23 procent; w tureckich kurortach na wybrzeżu naprzeciw wysp Lesbos, Kos i Rodos wynosił on 7 procent. Chouliarakis niewiele mówił. Kiedy się odzywał niesamowicie przypominał Wiesera. Dragasakis siedział cicho. Pappsa, z drugiej strony, rzucał grypsami nastolatka. Alexisowi pozostawało zwracać się do trójki jak petent.

Christine i Mario, tymczasem, udało się wykręcić wygłoszeniem paru pustych stwierdzeń podczas gdy Jeroen zręcznie kierował spotkanie do następnego impasu. Moje dwie interwencje ujawniły niespójność formuły finansowania trójki, ale chociaż dotarło to do Christine oraz Mario, dla każdego stało się widoczne że ja służę wyłącznie za ozdobę. Parę miesięcy później Alexis powiedział dziennikarzowi opisując to konkretne spotkanie, ‘Yanis był niezły i mówił pomocne rzeczy ale było jasne że na tej sali jest zupełnie niewiarygodny.’

(2) Miesiąc po zamknięciu banków, niemiecki członek Parlamentu Europejskiego, Fabio De Masi, napisał do Mario prosząc o kopię tej opinii prawnej. Mario odpisał że ‘poufność’ nie pozwala mi podzielić się jej zawartością. Później, Fabio i ja rozpoczęliśmy kampanię, Ujawnić #GreckieTeczki, angażującą polityków, naukowców, ekspertów prawa i osoby publiczne na rzecz ujawnienia tej prawnej opinii.

(3) Powiedziałem również, ‘Rada podatkowa, zgodnie z tą umową, co tydzień monitoruje wykonanie budżetu państwa, wydaje ostrzeżenia jeśli poziom minimalnej pierwotnej nadwyżki budżetowej wygląda na zagrożony w przewidywalnej przyszłości i, w pewnym momencie, uruchamia automatyczne redukcje we wszystkich obszarach wydatkowych w celu zapobieżenia zejściu poniżej wcześniej ustalonego poziomu. W ten sposób będziemy mieli mechanizm zabezpieczający który zapewnia wypłacalność państwa greckiego i jego pierwotną nadwyżkę podczas gdy rząd Grecji zachowa przestrzeń działania potrzebną do niezależności i demokratycznego rządzenia krajem.’ Zaproponowałem hamulec deficytu jako alternatywę do wyprzedzającego zaciskania pasa. W rezultacie mówiłem wierzycielom, ‘Wy pozwalacie mi ciąć stawki podatkowe i zachować minimalny poziom emerytur, a jeśli mi się nie uda zwiększyć wpływów i przychodów, włączy się automatyczny hamulec deficytu i podniesie stawki podatkowe i obetnie najniższe emerytury.’ Zignorowawszy tą propozycję, rok po mojej rezygnacji mój następca został zmuszony do wprowadzenia zarówno wyprzedzającego zaciskania pasa i dodatkowo hamulca deficytu, to jest osiągnięcia cięciami emerytur i podwyżkami podatków wysokiej nadwyżki pierwotnej, plus automatycznej, wcześniej ustalonej, dalszej fali oszczędności, zawierającej coraz głębsze cięcia emerytur i coraz ostrzejsze podwyżki stawek podatkowych, które miały zacząć obowiązywać w wypadku gdyby ich cudaczne cele nie zostały osiągnięte.

(4) Powiedziałem, ‘Obwarunkowania jakie uzgodnimy powinny być podstawą dokończenia obecnego – piątego – przeglądu. W tym samym czasie powinniśmy zawrzeć nową umowę w ESM, przy użyciu tych samych obwarunkowań, co pozwoli nam dokonać wykupu SMP od EBC, wraz z zyskami z SMP, w sumie około €9 miliardów, do wypłacenia w transzach, za każdym razem dokonując przeglądu tak by implementacja MoU była właściwie nadzorowana. W dodatku, możemy się umówić że udział Grecji w programie luzowania ilościowego ECB także zależy od pomyślnych przeglądów nowego MoU. Męczę was tym wszystkim wyłącznie z tego jedynego powodu że musimy odpowiedzieć na pytanie: jak możemy sprawić by umowa MoU nad jaką pracujemy – zestaw obwarunkowań – nie tylko była politycznie wykonalna ale żeby łączyła się z ustaleniami finansowymi które pozwolą jej żyć … tak żeby na Eurogrupę znowu nie spadł, za parę miesięcy, przykry obowiązek zbierania się na spotkaniach takich jak to.’