Adults In The Room by Yanis Varoufakis

poprzednia następna

CZĘŚĆ TRZECIA 20. OBALENIE LUDU

W Maximos ministrowie i funkcjonariusze napotkani przeze mnie wyglądali jak sparaliżowani, skrępowani w mojej obecności, jak gdyby właśnie doznali wielkiej porażki wyborczej. Alexis był z prezydentem w sąsiednim pałacu prezydenckim i miał się ze mną spotkać później, jak mnie poinformowała jego sekretarka, więc czekałem w sali konferencyjnej z innymi ministrami i śledziłem najświeższe rezultaty ogłaszane w telewizji. Kiedy ostateczna liczba zabłysła na ekranie, 61.31 procent na nie przy frekwencji 62.5, wyskoczyłem w górę w radosnym geście i zorientowałem się że oprócz mnie na sali nikt nie świętował.(5)

Kiedy siedziałem czekając na Alexisa, znalazłem w telefonie wiadomość od Normana Lamont: ‘Drogi Yanisie, gratulacje. Fama pójdzie w świat. Z pewnością teraz zaczną was słuchać. Powodzenia!’ Zaczną słuchać, myślałem, ale tylko jeśli my będziemy gotowi mówić. Siedząc, zacząłem dostrzegać w ludziach cechy jakie wcześniej mi umknęły. Mężczyźni zarzucili szorstki image Syrizy i przypominali księgowych. Kobiety ubrały się jak na wielką galę. Kiedy Danae dołączyła do mnie, zorientowałem się że nie tylko jesteśmy jedynymi którzy świętują ale tylko my nosimy jeansy i T-shirty. Było to uczucie jak z filmu science-fiction w którym obcy dokonują podboju niedostrzegalnie przenikając do ciał ziemian.

Wreszcie Alexis się pojawił i, pół godziny później, wygłosił telewizyjne orędzie do narodu. Kluczowe zwroty tego przemówienia odtworzyły sejf z jego intencjami. Jeden wykluczył zerwanie z trójką; inny głosił że właśnie poprosił prezydenta o natychmiastowe zwołanie rady przywódców politycznych. Rankiem po ich zdecydowanej przegranej, przywódców pro-trójkowego ancien régime zaproszono do przyłączenia się do dyskusji przy stole. ‘Rozbija Syrizę i przygotowuje koalicję z opozycją by przeprowadzić nowy bailout,’ powiedziałem Danae. Czekałem kolejne półtorej godziny aż skończy osobne spotkania z Sagiasem i Roubatisem, i przyjmie mnie.

Było już po 1:30 kiedy wszedłem do jego biura. Alexis spojrzał na mnie i powiedział że spartoliliśmy sprawę.(6)

‘Ja tego tak nie postrzegam,’ odparłem stanowczo. ‘Zrobiliśmy mnóstwo błędów, ale w noc takiego triumfu naszym obowiązkiem jest radować się i uhonorować rezultat.’

Alexis zapytał czy mam coś naprzeciw obecności Dimitrisa Tzanakopoulosa, doradcy prawnego w Maximos, siedzącego na naszym spotkaniu.

‘Skąd,’ odparłem ‘W rzeczy samej chcę by był świadkiem.’ Nie zapowiadało się na kolejną pogawędkę.

Alexis zapytał czy wkrótce banki zaczną działać. W tym pytaniu był haczyk. Szukał usprawiedliwienia dla decyzji o kapitulacji. Udałem że nie rozumiem i powiedziałem że uhonorowanie rezultatu referendum wymaga natychmiastowej emisji elektronicznych IOU opartych na przyszłych podatkach i ostrzyżenie [haircut] obligacji SMP Draghiego. ‘Bez tych ruchów umacniających twoją siłę przetargową,’ powiedziałem, ‘61.3 procent rozwieje się na wietrze. Ale jeśli tej nocy je ogłosimy, przy poparciu 61.3 procent, zapewniam cię że Draghi i Merkel bardzo szybko wrócą do stołu z przyzwoitą umową. Wtedy banki zaczną pracować następnego dnia. Jeśli nic takiego nie ogłosisz, rozjadą cię.’ Wyjaśniłem że potrzebuję tylko paru dni na uruchomienie tego systemu korzystając ze strony internetowej urzędu podatkowego.

Udawał że mu to imponuje, więc kontynuowałem.

‘Wynik 61.3 procent jest kapitałem jaki musisz dobrze wykorzystać. Musisz nim zarządzać z większym szacunkiem dla ludzi na zewnątrz niż to pokazałeś przed referendum. Musisz też bardziej szanować siebie. Po dzisiejszej nocy stoisz przed prostym wyborem. Albo reaktywujesz nasz plan i dajesz mi potrzebne narzędzia, ale się poddajesz.’

Rozmawialiśmy bardzo długo. Robiliśmy przegląd poprzednich miesięcy, tygodni i dni. Nie brałem jeńców, wygłosiłem litanię jego błędów, wskazując sposoby na jakie członkowie sztabu armii narażali na szwank naszą walkę, często we współpracy z trójką i jej działaczami. Podzieliłem się z nim dowodami że działania jednego z nich ocierały się o korupcję.

Wyglądając na zdziwionego, Alexis zapytał Dimitrisa: czy osoba o której mówi była takim problemem? Dimitris odpowiedział, ‘Tak, a nawet bardziej.’

Rozmowa schodziła na różne tematy, więc zdecydowałem zapytać wprost: czy uzna głosy na nie, zapytałem, i powróci do początkowego przymierza, czy zamierza rzucić ręcznik?

Jego odpowiedź była eliptyczna, ale jej kierunek nie pozostawiał złudzeń: na bezwarunkową kapitulacje. Pierwszy raz zdecydowanie się wypowiedział mówiąc, ‘Zrozum, Yani, jesteś jedyną osobą której przewidywania się sprawdziły. Ale problem jest taki: gdyby jakiś poprzedni rząd dał im tyle co ja, trójka już dawno ubiłaby interes. Ale – musimy się z tym zmierzyć – oni nie chcą żadnego porozumienia ani z tobą ani ze mną. Bądźmy szczerzy. Oni chcą nas obalić. Jednakże, przy wyniku 61.3 procent nie mogą mnie teraz tknąć. Ale mogą zniszczyć ciebie.’

‘O mnie się nie martw, Alexi,’ powiedziałem. ‘Martw się o dotrzymanie słowa wobec ludzi którzy dzisiaj świętują podczas gdy ty planujesz kapitulację. Jeśli będziemy trzymać się razem, aktywujemy odstraszacz i pokażemy że jesteśmy zjednoczeni, nie ruszą ani ciebie ani mnie. Możemy zaproponować im interes jaki będą mogli łatwo opakować jako ich własny, ich własny sukces.’

W tym momencie Alexis przyznał się do czegoś czego nie przewidziałem. Powiedział że obawia się scenariusza ‘Goudi’ na wypadek gdybyśmy się nie ugięli – odniesienie do egzekucji sześciu polityków i przywódców armii w 1922.(7) Wyśmiałem go, mówiąc że gdyby rozstrzelali nas po wygraniu 61.3 procent, mielibyśmy zagwarantowane miejsce w historii. Alexis zaczął insynuować że może nastąpić coś na kształt przewrotu wojskowego, mówiąc mi że prezydent republiki, Stournaras, służby wywiadowcze i członkowie rządu są ‘w podwyższonej gotowości’. Znowu odparowałem: ‘Niech się pogrążają! Wiesz co znaczy 61.3 procent?’

Alexis powiedział mi że Dragasakis starał się go przekonać do pozbycia się mnie, wszystkich z Platformy Lewicy i Niepodległych Greków Kammenosa i zamiast nich utworzyć rząd koalicyjny z Nową Demokracją, PASOK i Potami. Dragasakis zapewnił go że gdy umowa z trójką zostanie podpisana, Alexis może się pozbyć Nowej Demokracji, PASOK i Potami i przywrócić mnie. Powiedziałem że to najgłupszy pomysł jaki kiedykolwiek słyszałem.

Uśmiechnął się, widocznie na zgodę, i określił Dragasakisa wyrażeniem którego tutaj nie przytoczę. ‘Ale jest coś w pomyśle podążania równoległymi drogami, jedną publiczną, drugą ukrytą. Publicznie, możemy podejść wierzycieli na modłę prawicy, dokonując zmian kadrowych które mówią, “Teraz już jesteśmy grzeczni,” ale równocześnie, w ukryciu przed okiem publiki, możemy szykować się do kontrnatarcia.’

‘Źle myślisz, Alexi’ powiedziałem mu. ‘Zobacz, dzisiaj ludzie zagłosowali. Nie głosowali na nie żebyś je zamienił na tak.’ Powiedziałem mu by wystąpił i powiedział to co ja w swoim wcześniejszym oświadczeniu: że wynik na nie daje mu potrzebny mandat do znalezienia rozwiązania przy współpracy z naszymi partnerami w Europie. ‘Dodaj parę pochlebnych słów pod adresem komisji, MFW, nawet dla EBC, by pokazać że naprawdę nam chodzi o kompromisowe rozwiązanie, ale równocześnie pokaż że jesteś mocny. Żadnych nonsensów o przygotowaniach do zejścia do podziemi w katakumbach.’ Powiedziałem mu, że cokolwiek zrobi, musi to zrobić otwarcie. Musimy jasno oznajmić że przygotowujemy własne pieniądze [liquidity], bo mamy taki obowiązek gdy EBC zabrania otworzyć banki. I musimy jasno oznajmić że obligacje SMP w EBC zostają zrestrukturyzowane zgodnie z greckim prawem, prawem w którym zostały utworzone.

‘Im będzie bardzo trudno zaproponować nam rozwiązanie, Yani,’ powiedział.

‘Ciągle robisz ten sam błąd i myślisz że rozwiązanie to jest coś co oni nam dadzą,’ odparłem. ‘Nie można o tym tak myśleć. Oni potrzebują rozwiązania tak samo jak my. To nie jest coś co rozdają. Musimy je z nich wyciągnąć. Ale to wymaga wiarygodnej groźby. Właśnie strzyżenia SMP i naszych własnych pieniędzy [liquidity]!’

Krążyliśmy w kółko, nasze ciała i umysły przygniatało zmęczenie, więc powiedziałem mu, skoro zdecydował o kapitulacji takiej albo innej, żeby lepiej powiedział co teraz zamierza. Powiedział że myśli o zmianach w gabinecie tak by powstrzymać trójkę, wierzycieli i media od ataków na mnie. Zapytał kto wg mnie powinien mnie zastąpić w ministerstwie finansów. Z pewnością już wiedział kto to będzie, ale zagrałem w tą grę, sugerując osobę jaką na pewno sam obsadził to stanowisko – mojego dobrego kumpla Euclida. Nawet zaproponowałem swoje usługi do namawiania Euclida. (A kiedy go namawiałem, Euclid udawał że musi się nad tym zastanowić.)

‘Chciałbym cię prosić o objęcie ministerstwa gospodarki, byś znowu utworzył duet z Euclidem,’ powiedział Alexis.

‘Co ze Stathakisem?’ zapytałem.

‘Będę zadowolony jak zniknie mi z oczu. Niech przepadnie w drugim szeregu.’

‘Nie, Alexi, nie jestem zainteresowany.’ odpowiedziałem mu. ‘Przed laty natknąłeś się na mnie ponieważ zamieniłem zadłużenie Grecji w smoka którego należy ujarzmić, i dlatego że miałem plan jak go ujarzmić. Ja żyję, oddycham, myślę i marzę o restrukturyzacji długu, redukcji poziomów nadwyżki, końcu zaciskania pasa, obniżeniu podatków i redystrybucji bogactwa i dochodów. Nic innego mnie nie interesuje. Objęcie ministerstwa gospodarki i zarządzanie dotacjami z UE, to nie jest coś co chcę robić. Pamiętasz dlaczego wróciłem z Ameryki? Bo mnie poprosiłeś o pomoc w finansowym wyzwoleniu Grecji. Wystartowałem do parlamentu nie dlatego że marzyła mi się posada parlamentarzysty ale ponieważ nie chciałem być technokratą, nie pochodzącym z wyboru ministrem finansów. Myślałem że tak lepiej przyczynię się dla sprawy. Teraz, kiedy porzuciłeś tą sprawę, nie mam powodu być ministrem. W porządku. Niech kto inny to robi. Będę w parlamencie, gdzie będę pomagał jak najlepiej potrafię.’

‘Możesz wziąć jakieś inne ministerstwo – może kultury, ty z Danae znacie się na tym?’ powiedział ze śmiechem. ‘W każdym razie, jest wiele posad na których w przyszłości możesz być pomocny.’

‘Ty mnie mylisz z kimś kto troszczy się o posady, Alexi. Mnie tylko jedno interesuje, i wiesz co to jest!’

‘Prześpij się z tym, pomyśl jeszcze.’

‘Tu nie ma o czym myśleć,’ powiedziałem. ‘Nie ma czasu. Masz mnóstwo do zrobienia.’

Kiedy później zobaczyłem się z Danae, zapytała co się stało. ‘Dziś w nocy miało miejsce niezwykłe zjawisko obalenia ludu przez władzę,’ rzekłem.

(5) 62.5 procent było bardzo wysoką frekwencją uwzględniwszy że nie było dozwolone głosowanie listowne i poza miejscem zamieszkania.

(6) Dosłownie wyraził się zbyt obraźliwie bym to tutaj przytaczał.

(7) Straceni ludzie byli odpowiedzialni za rozgromienie greckiej armii i złupienie etnicznie greckich miast, wsi i społeczności przez armię Kemala Atatürka i tureckich najemników, którzy oczyścili Azję Mniejszą z wszystkich Greków jacy tam mieszkali od czasów Homera. Setki tysięcy zmarło, a jeszcze więcej jako uchodźcy zalali kontynentalną Grecję. W Grecji nastąpił zamach stanu, i zwołano trybunał wojskowy który uznał przywódców wojskowych i politycznych katastrofalnej kampanii winnymi zdrady.