Adults In The Room by Yanis Varoufakis

poprzednia następna

CZĘŚĆ TRZECIA 22. TY TO ZROBIŁEŚ, PRAWDA?

W kolejnych dniach patrzyłem jak kapitulacja Alexisa nabiera zapierającego dech w piersiach tempa. Nie chcąc stać się przyczyną rozłamów w partii i w rządzie który ciągle mógł się zbuntować przeciwko unieważnieniu samego siebie, siedziałem cicho przez parę tygodni, ale żadnego buntu nie było. Otwierając drogę do trzeciego bailoutu, w spotkaniu na szczycie strefy euro 13 lipca Alexis ustąpił przed żądaniami trójki i podpisał własną wersje Traktatu Wersalskiego, którą potępił jako zamach przeciwko demokracji równocześnie zobowiązując się do jej przestrzegania. W ciągu następnych dni, im bardziej demonstrował swoją determinację zastosowania się do zaleceń wierzycieli, tym ataki na mnie stawały się ostrzejsze.

Przez tygodnie byłem wyśmiewany za porwanie się na trójkę bez wiarygodnej broni w ręku, ale kiedy, jak to opisałem w rozdziale ‘Równoległy system płatniczy’, w końcu ujawniłem że w rzeczywistości dysponowałem dobrze zaplanowanym odstraszaczem, którego Alexis zabronił mi użyć, nagle ci którzy śmiali się z mojej głupoty zamiast tego oskarżyli mnie o zdradę.(8) Oskarżenie o zdradę narodu, pierwszy raz wniesione w 2010, zamieniło się w kampanię na czternaście fajerek o postawienie mnie przed specjalnym trybunałem za zdradę stanu.(9)

Kiedy piszę te słowa ciągle jestem oskarżonym o celowe opóźnianie umowy z trójką w celu doprowadzenia do zamknięcia banków, tak bym, w porozumieniu z Wolfgangiem Schäuble, mógł wprowadzić walutę równoległą doprowadzając do wyjścia Grecji ze strefy euro. Proszę sobie wyobrazić że żołnierze powracający z Dunkierki w czerwcu 1940 są w Wielkiej Brytanii oskarżeni o wywołanie Drugiej Wojny Światowej, podczas gdy Berlin jest chwalony za racjonalne próby zaprowadzenia porządku.(10) Sprawy komicznie stanęły na głowie: oskarżenia o zdradę dla mnie, pochwały i szacunek dla tych którzy zrobili wszystko co mogli aby zamknąć greckie banki i postawić nas na krawędzi Grexitu.

Motywy trójki i krajowej greckiej oligarchii są oczywiste. Dług daje wierzycielowi władzę, dług nie do spłacenia daje władzę absolutoną. Grecka Wiosna podważyła prawo wierzycieli i ich krajowych agentów do rządzenia zadłużonym krajem. Większość 61.3 procent która głosowała na nie musiała zostać zdyskredytowana jako ludzie wiedzeni na manowce przez oportunistów, a ponieważ Alexis się pokajał, reflektory trójki skierowano na mnie.

Funkcjonariusze trójki tacy jak Klaus Regling i Yannis Stournaras na poważnie argumentowali że kosztowałem grecką gospodarkę €100 miliardów. Ci sami ludzie są odpowiedzialni za obarczenie zbankrutowanej Grecji tak potężnym długiem pochodzącym z bailoutów w 2010 i 2012 że do 2015 jednym rozwiązaniem było przystrzyżenie [haircut] tego długu o €100 miliardów. Wprost opowiedziałem o tym Grekom, a oni wybrali nas byśmy do tego doprowadzili. Ale trójka nie była skłonna przyznać się do swoich błędów, więc zmiażdżyli nasz rząd by zamiast tego dalej rolować długi. W Grecji historia się powtarzała. Te same partie polityczne, bankierzy i właściciele mediów którzy domagali się żebym podpisał umowę z trójką protestowali przeciw narzuconym przez nią podwyżkom podatków. Ci sami ludzie którzy dyrygowali paniką bankową obwiniali mnie za jej wybuch. Dziennikarze ośmieszający mnie po usunięciu mnie w kwietniu z negocjacji obwiniali mnie za ich blokowanie w maju i czerwcu. Ci sami ludzie którzy chcieli mnie zobaczyć na ławie oskarżonych za hazard greckim być-albo-nie-być w strefie euro rozpływają się w zachwytach nad Mario Draghim i Wolfgangiem Schäuble, dwoma ludźmi którzy zamknięciem banków w Grecji wystawili na szwank integralność całej strefy euro. Znajomi pytają mnie i Danae jak my sobie radzimy z potępieniem, szczególnie w Grecji. Moją odpowiedzią jest że mogę uważać sobie wyłącznie za honor bycie obiektem niechęci takich ludzi.

Powiedziawszy to wszystko, czas na wyznanie. Chociaż jestem odporny na ciosy i strzały trójki, jakich w pełni się spodziewałem, gdy byli koledzy – moi towarzysze z parlamentu którzy pozostali w rządzie aprobując trzeci bailout – postępują tak samo to boli.

Zaczęło się od ciszy. Kiedy parlamentarzyści z opozycji wygłaszali ogniste przemowy z wyrazami potępienia dla mnie za rzucenie kraju na kolana, ludzie w ławach Syrizy patrzyli w sufit i nic nie mówili. Potem niektórzy z nich dołączyli i przyznawali że przydzielenie mi ministerstwa finansów było wielkim błędem. Byli koledzy w gabinecie zaczęli opowiadać sprzeczne wersje wydarzeń. W jednej relacji byłem skłonny wepchnąć Alexisa w objęcia trójki w lutym 2015, a w innej byłem tego samego miesiąca odpowiedzialny za bezowocne starcie z trójką. Potem niektórzy posunęli się do złożenia podpisu pod wnioskiem o postawienie mnie przed specjalnym trybunałem. Przed dłuższą chwilę Alexis i Euclid pozwalali na głoszenie takich zarzutów, zanim zainterweniowali, podejrzanie późno, i odsunęli ode mnie oskarżenia słabo mnie chwaląc. Cokolwiek zrobiłem, utrzymywali, przynajmniej nie jestem kanciarzem; absurdalne jest zwalanie wszystkiego na Varoufakisa, jak twierdzili.

Jednym wytłumaczeniem tego zachowania jest to, że ci sami parlamentarzyści i ministrowie głosowali za ustawami o których wiedzieli że przynoszą nieszczęście i których przyjęcie anulowało wszystko za czym się opowiadali od wejścia do polityki. Kiedy człowiek wierzy w jedno ale wybiera albo jest zmuszony do czegoś przeciwnego, rezultatem jest dysonans poznawczy. W końcu, by przezwyciężyć wewnętrzny konflikt, taki ktoś jest zmuszony, jak Winston Smith u Orwella, zmienić poglądy. Ale koszty emocjonalne takiego stresu muszą znaleźć ujście; trzeba obwinić kogoś innego. Ponieważ mi przypadła rola kozła ofiarnego zwycięskiej trójki, byłem oczywistym wyborem także dla przegranych kolegów.

Ale oczywiście to nie cała historia. Pamiętam jak ojciec do mnie przemówił gdy się zorientował że, za młodu, ciągnie mnie do lewicowej polityki. ‘Kiedy byłem w obozie koncentracyjnym jako komunista,’ powiedział, ‘wiedziałem że, gdyby wojnę domową wygrała nasza strona, byłbym w tym samym obozie ale z innymi strażnikami.’ Od mojej rezygnacji, gdy zderzam się ze złośliwościami i zwykłymi bajaniami moich byłych towarzyszy, przypomina mi się przepowiednia ojca.

Sporządzenie generalnego podsumowania Greckiej Wiosny 2015 może wydawać się trudnym zadaniem. Ale tak nie jest. W czwartek, 23 lipca 2015, dwie rzeczy mi się przytrafiły które umieszczają narrację tej książki we właściwym kontekście.

Tego dnia musiałem późnym rankiem dotrzymać dwóch terminów u międzynarodowych mediów. Pierwsze, w połowie ranka, miało miejsce w biurze w walącym się starym pasażu handlowym niedaleko Syntagma Square. Kiedy wyszedłem, przy schodach arkad czekały na mnie kamery i dziennikarze proszący o wypowiedź. Kiedy mówiłem, człowiek w średnim wieku zaczął rzucać obelgi, oskarżał mnie o zniszczenie jego interesu zamknięciem banków. Starałem się z nim porozmawiać ale on był zainteresowany wyłącznie przekleństwami, więc pożegnałem się z nim i ruszyłem w stronę wyjścia z arkad, przy którym zaparkowałem motocykl. Człowiek podążał za mną do motocykla, cały czas krzycząc. Wiadomości tego dnia wypełniała wiadomość: ‘Varoufakis przegoniony przez gniewnego biznesmena któremu były minister finansów zniszczył życie’.

Trochę później byłem umówiony w środku parku National Gardens, tuż za parlamentem – na sesję fotograficzną dla niemieckiego magazynu planującego opublikować duży wywiad ze mną o Eurogrupie i stanie w jakim jest Europa. Kawałek od miejsca gdzie robiliśmy zdjęcia, bawiło się dwóch młodziaków. Zauważyłem ich skromne stroje i fakt że nikt ich nie pilnował. Młodszy z nich, który wyglądał na pięć lat, pamiętał że widział mnie w telewizji ale nie wiedział jak się nazywam. Zawołał swojego starszego brata, mniej więcej ośmiolatka, i zapytał go kim ja jestem. Starszy od razu mnie rozpoznał i podszedł do mnie. Niespodziewanie, chciał mi podziękować. ‘Wiesz co to za pan?’ zapytał młodszego brata i pokazał na mnie. ‘To jest ten gościu który dał naszej mamie jej plastikową kartę. Tak żeby mogła robić zakupy w supermarkecie. Dwieście euro na miesiąc!’ powiedział, dumny że pamiętał dokładną kwotę. Znowu zwrócił się do mnie i zapytał, ‘Ty to zrobiłeś, prawda? Prawda że to ty?’

‘Wiesz, staramy się,’ odparłem i przytuliłem chłopaka. Nikt nie widział tej scenki oprócz fotografa z Niemiec, który nie rozumiał co po grecku mówimy, co dodało temu wszystkiemu niesamowitego uroku.

Tego samego wieczora byłem w domu i gaworzyłem z Danae i znajomym dziennikarzem, w tle grał telewizor. Kiedy powtarzali scenkę ze ścigającym mnie biznesmenem, nasz znajomy zauważył coś ciekawego. ‘Patrzcie, chociaż kamera która to filmuje stoi w miejscu, a wy dwaj oddalacie się od niej, twój głos cichnie ale biznesmena już nie?’ Powiedziałem że i mnie się tak wydaje. ‘Rozumiecie? Przyczepili biznesmenowi mikrofon. Zostałeś wkręcony!’

‘Nie po raz pierwszy,’ odparłem, z niejaką ulgą.

Gdy nasz znajomy wyszedł i Danae poszła spać, sprawdziłem swoją skrzynkę i znalazłem w niej e-mail od hiszpańskiej dziennikarki która przyprowadziła Lambrosa, bezdomnego tłumacza, do naszego mieszkania tuż przed tym jak mnie wybrano w styczniu 2015. Pisała w nim że Lambros dzięki mojej ustawie otrzymał pomoc w opłaceniu wynajmu. To ta sama ustawa która wyposażyła matkę chłopców w kartę płatniczą i ta sama która tak zdenerwowała Declana Costello i jego siepaczy i którą tak bardzo chcieli ubić. Hiszpańska dziennikarka tak kończyła swoją wiadomość: ‘Lambros chce żebym przekazała panu że jutro wprowadza się do swojego nowego lokum, i że jest z pana bardzo dumny, i że ma pan jego poparcie na wieki wieków.’

Teraz, kiedy jest już po wszystkim, jak mógłbym się mieć za coś więcej niż uprzywilejowanego szczęściarza?

(8) W odpowiedzi na medialną burzę jaka się rozpętała po moich rewelacjach, opublikowałem w Financial Times wyjaśnienie logiki która stała za moim równoległym systemem płatniczym: ‘Coś się psuje w strefie euro’, 28 lipca 2015: https://www.ft.com/content/27db9c44-3483-11e5-bdbb-35e55cbae175

(9) Poruszone w ‘“Zdrajca narodu” – geneza osobliwego oskarżenia’

(10) Nie ja wymyśliłem to porównanie. Zawdzięczam je komuś kto pojawił się w telewizji BBC i powiedział, ‘Mówić że Varoufakis jest odpowiedzialny za gospodarcze nieszczęścia Grecji to jak twierdzić że Dunkierka jest odpowiedzialna za Drugą Wojnę Światową.’