Adults In The Room by Yanis Varoufakis

poprzednia następna

CZĘŚĆ DRUGA 22. ONI NIE BYLI ŹLI

Wróciłem do hotelu około północy, włączyłem telefon i zadzwoniłem do Alexisa by powiedzieć mu że Draghi wycofał odstępstwo [waiver].

‘Nie ustępuj ale sprawdź czy Gabriel nie mógłby nam pomóc,’ doradził mi niezmartwionym tonem.

‘Sądząc po jego dwóch wiadomościach z wczoraj, Alexi, nie mam wiele nadziei,’ powiedziałem. Musimy uporczywie informować że jesteśmy zdeterminowani uruchomić nasz odstraszacz w momencie kiedy odmówią ELA naszym bankom, powiedziałem mu.

‘Idź już spać. Przed Schäuble musisz stanąć w pełni sił,’ odpowiedział Alexis beztrosko.

Najpierw musiałem napisać informacje dla prasy łagodzącą cios wycofanego odstępstwa. Radosne zadanie ministra finansów, użalałem się nad sobą: opakować szok jako błahostkę.

Tymczasem, w reakcji na newsa, pomocny i jak zawsze czujny Glenn Kim wysłał mi e-mail ze swoją analizą natychmiastowych finansowych efektów. Potwierdził że nawet przed otwarciem giełdy i zanim deponenci zaczną likwidować lokaty, banki mocno ucierpią.(11) Moim zadaniem było napisanie oświadczenia które z jednej strony sugerowało moje ciężkie potępienie agresji EBC ale z drugiej uspakajało nerwy, minimalizowało zamieszanie na rynkach i ratowało choć trochę zysków zdobytych w Londynie.

Przewidując że nazajutrz gdy pójdę zobaczyć się z Schäuble przed ministerstwem finansów osaczą mnie dziennikarze domagający się komentarza na temat działań EBC, przygotowałem następujący komunikat.

>>>
EBC zasadniczo stara się stosować do swoich zasad, motywować zarówno nas jak i naszych partnerów do szybkiego osiągnięcia politycznego i technicznego porozumienia, jednocześnie chce umożliwić bankom w Grecji dokonywania wypłat i przelewów. Wierzę że deponenci w Grecji rozumieją że stabilizacja z dnia-na-dzień jest gwarantowana i że jesteśmy w trakcie negocjacji nowych warunków które przyniosą trwałe ożywienie gospodarcze i będą rozwiązaniem na stałe. Dla nas, termin decyzji EBC jest szczególnym zaskoczeniem bo generuje niepotrzebne wrażenie pośpiechu, biorąc pod uwagę że obecny program dla Grecji wygasa dopiero 28 lutego. Ufam że termin tej pośpiesznej decyzji wynika z grafiku ‘poza-monetarnych’ spotkań Rady Dyrektorów EBC. Z tej perspektywy był on prawdopodobnie słuszny.
<<<

To wszystko co mogłem zrobić. Oczywiście, nastąpiły spadki na giełdach, akcje banków poleciały w dół i depozyty zaczęły odpływać. Trochę z poprzednich wzrostów zostało ale ich zniknięcie było wyłącznie kwestią paru dni dalszych odpływów gotówki z banków. Można się było pocieszać że średniookresowo nie miało to znaczenia. Prawdziwym dylematem było czy Berlin da się przekonać do kompromisu, czy konieczna będzie twarda konfrontacja, jakiej oczekiwano od 2012.

W drodze do federalnego ministerstwa finansów zauważyłem w telefonie dwa nowe e-maile. Jeden przyszedł od Jamie Galbraitha który informował że Bernie Sanders zamierza napisać do Janet Yellen, szefowej Rezerwy Federalnej USA, z prośbą o zasugerowanie że zachowanie EBC jest przerażające i prowadzi do globalnej destabilizacji. Drugi e-mail był od Glenna. Krótko opisywał Wolfganga Schäuble, któremu Glenn doradzał w poprzednim życiu. Z typową dla finansisty zwięzłością, sprowadzał się do kilku punktów:

>>>
- Przede wszystkim jest prawnikiem.
- Słabo rozumie ekonomię. Pamiętam że nie raz pomylił procenty z cenami i używał terminów finansowych bez zrozumienia co one oznaczają.
- Całym sobą nienawidzi rynków. Myśli że technokraci powinni kontrolować rynki.
- Dobrze się czuje w skórze złego policjanta.

Ale:

- Jest również zadeklarowanym Europejczykiem.
- Wierzy w Europę na niemiecką modłę (chociaż nie jest w stanie pojąc sprzeczności tej idei).
- Można do niego trafić argumentami.
<<<

Wrogość była ewidentna zanim jeszcze spotkałem tego wielkiego człowieka. Na parterze Federalnego Ministerstwa Finansów powitał mnie minister niższej rangi. Zanim weszliśmy do widny, zapytał mnie figlarnie, ale z wystarczającą dozą agresji dla pokazania że nie żartuje, ‘Kiedy dostanę moje pieniądze?’ kusiło mnie by odpowiedzieć, ‘wtedy gdy przekonasz Deutsche Bank by ci je zwrócił.’ Nic nie powiedziałem, uśmiechnąłem się tylko szeroko, koncentrując się na głównej rozgrywce.

Drzwi do windy prowadziły na długi zimny korytarz na którego końcu czekał na mnie Wolfgang Schäuble w swoim wózku inwalidzkim. Oto człowiek którego przemówienia i artykuły czytałem i śledziłem przez ostatnie dwie i pół dekady. W pełni rozumiałem że dla niego byłem tylko przeklętym utrapieniem, ale uśmiech na mojej twarzy i ręka jaką mu podałem oznaczały głęboki szacunek i ukrytą nadzieję na możliwość przyzwoitego, cywilizowanego ułożenia stosunków. W końcu to życzenie się spełniło, pomimo okropności tego co wydarzyło się teraz: odrzucając moją dłoń, minister finansów federalnych Niemiec wykonał w swoim wózku zręczny zwrot i pognał w szybkim tempie do swojego biura, rozkazując ruchem ręki bym podążył za nim – co oczywiście uczyniłem, z Euclidem starającym się dotrzymać nam kroku.

Kiedy znaleźliśmy się w biurze, gospodarz się odprężył, wyraz jego twarzy złagodniał. Zasiedliśmy do zwyczajowego stołu konferencyjnego, on z dwoma ministrami niższej rangi naprzeciw Euclida, naszego ambasadora w Berlinie i mnie. Jak zawsze, poproszono mnie o krótki wstęp. Przedstawiłem wariant tej samej przemowy jaką wygłosiłem na spotkaniach z Sapinem, Osbornem, Padoanem i Draghim. Jedyną różnicą był nacisk jaki położyłem na dwie sprawy o których wiedziałem że dobrze rezonują w Berlinie. Po pierwsze, nie prosiłem o umorzenie długu, i klarownie tłumaczyłem że na zamianie długów [debt-swap] skorzystają zarówno Grecja jak i Niemcy. I po drugie, podkreśliłem wagę jaką przywiązuje do łapania oszustów podatkowych i wdrożenia reform sprzyjających przedsiębiorczości, innowacjom i stosowaniu się do prawa w greckim społeczeństwie.

Pierwsze zdanie Schäublego było wystarczająco przyjazne, zaproponował żebyśmy sobie mówili po imieniu. Ale zaraz potem dodał że nie interesuje go nic z tego co powiedziałem. W zamian, nie potrafiąc się powstrzymać od aluzji do niemieckiego porządku i greckiego bałaganu, zaoferował przysłanie do Grecji pięciuset niemieckich urzędników skarbowych do łapania oszustów podatkowych. Odpowiedziałem że bardzo doceniam jego hojność ale wyrażam obawy że, niezdolni do odczytania greckich zeznań podatkowych albo związanych z nimi dokumentów i tym samym nie będąc w stanie skontrolować naszych podatników, jego urzędnicy mogą się zniechęcić. Ale mam lepszy pomysł: dlaczego nie wyznaczy głównego sekretarza w biurze podatkowym mojego ministerstwa?

Widać było że moja propozycja go poruszyła. Więc kontynuowałem. Dzięki trójce, tłumaczyłem, jestem odpowiedzialny za biuro podatkowe ale nie mam nad nim kontroli; osoba tym biurem kierująca nie była przeze mnie wyznaczona ani nie musiała się tłumaczyć przede mną lub przed parlamentem, pomimo tego ja byłem odpowiedzialny za jej działania. Proponuję co następuje: on wybierze i mianuje niemieckiego administratora podatkowego o nieskazitelnej reputacji i bezdyskusyjnych referencjach który będzie odpowiedzialny przed nami oboma, a jeżeli ona lub on będzie potrzebować dodatkowego wsparcia ze strony ministerstwa, tym lepiej. ‘Wiem że nie lubisz mieć do czynienia ze mną i z moim rządem,’ powiedziałem. ‘Ale, zostawiwszy to na boku, możesz spokojnie przyjąć że masz we mnie prawdziwego sojusznika w walce z nadużyciami podatkowymi.’ Na końcu, poinformowałem go o swoim rozpoczętym planie utworzenia algorytmicznej metody zidentyfikowania oszustów podatkowych między 2000 i 2014.

Nie tego oczekiwał Doktor Schäuble. Ale dwie rzeczy pokazały jego determinację do niewdawania się w jakąkolwiek poważną dyskusję na temat tych propozycji. Po pierwsze, zaraz odszedł od potencjalnie owocnej wymiany zdań by już nigdy do niej nie powrócić, odbierając nam tym samym szansę na dogadanie się i ubicie imponującego interesu w obszarze walki z oszustwami podatkowymi w Grecji. Po drugie znaczący był temat na jaki przeskoczył: jego teorię że ‘zbyt hojny’ europejski model socjalny jest nie do utrzymania i należy się go pozbyć. Gdyż porównując koszty utrzymania państwa dobrobytu w Europie z kosztami w miejscach takich jak Indie albo Chiny, gdzie nie ma żadnych socjalnych zabezpieczeń, doszedł do wniosku że Europa jest coraz mniej konkurencyjna i bez masowych cięć w świadczeniach socjalnych pogrąży się w stagnacji. Brzmiało to tak jakby mówił że od czegoś te cięcia należy zacząć i że tym czymś będzie Grecja.

Replikowałem że oczywistym rozwiązaniem jest globalizacja świadczeń socjalnych i przyzwoitych pensji, a nie globalizacja pracowniczej biedy na tymczasowych kontraktach. W odpowiedzi, długo się rozwodził o swojej sekretnej misji porozumienia się z władzami Niemiec Wschodnich, jakiej się podjął w latach 1970-tych i 1980-tych na zlecenie swoich Chrześcijańskich Demokratów. ‘Ludzie z NRD nie byli źli,’ powiedział. ‘Mieli szczere chęci utrzymania modelu społecznego który był gospodarczo nie do utrzymania.’ Insynuacja była więcej niż zrozumiała.

‘Porównujesz mnie do dobrotliwego ministra z NRD próbującego utrzymać chory system polityczny i gospodarczy?’ Zapytałem. ‘Zapewniam cię, Wolfgang, że wbrew temu co mogłeś słyszeć od swoich przyjaciół w Grecji, ja jestem oddanym demokratą, popieram pluralizm i wierze w Europę. Tak samo jak moi towarzysze w Syrizie. Tyle mamy wspólnego z patentami NRD co CDU z reżimem Pinocheta: absolutnie nic!(12) Co do naszych propozycji wobec emerytur i świadczeń socjalnych, one są fragmentem większego planu gospodarczego nakierowanego na osiągnięcie niewielkiej ale jednak nadwyżki budżetowej. Naszym absolutnym priorytetem jest trwała równowaga gospodarcza i fiskalna. Grecy mają dosyć życia na kredyt.’

Zaczął wycofywać się rakiem, protestując że żadnych takich porównań nie miał na myśli.

(11) E-mail od Glenna potwierdzał że cztery greckie banki mocno ucierpią od ruchu Draghiego. ‘Z tego co widzę,’ pisał Glenn, wycofanie odstępstwa [waiver removal]

>>>
dotyczy jakichś €27 miliardów zabezpieczeń gotówkowych (z całkowitej kwoty €41 miliardów wypłat sprzed wycofania odstępstwa przez EBC) co będzie kosztować 1.5 procent. Najbardziej wpłynie to na Eurobank (około 6-7 procent strat w dochodach odsetkowych w 2015) i Alpha (strata 6 procent), a Pireus (4 procent) i Narodowy Bank Grecji (2 procent) ucierpią najmniej. Zauważ, jednak, że uzależnienie banków od EBC wzrosło na skutek odpływu depozytów o zgaduję €20 do €21 miliardów … więc prawdziwy wpływ może być znacznie większy. Na tym etapie, tylko obligacje EFSF gwarantują dostęp do gotówki z EBC.
<<<

(12) Gospodarcza mantra faszystowskiego reżimu Generała Augusto Pinocheta w Chile i odłamu CDU pana Schäuble mają wiele wspólnego.