Adults In The Room by Yanis Varoufakis

ZSZOKOWANY JEFF

Po obowiązkowej konferencji prasowej po Eurogrupie, na której Jeroen lamentował nad ‘stratą dwóch tygodni’, jasno przy tym wskazując nas jako winnych opóźnienia, odebrałem Jeffa z biura naszej delegacji i przeszliśmy korytarzem do biura delegacji Republiki Federalnej Niemiec.

Dla Europeisty takiego jak ja jest coś pięknego w takim korytarzu, na którym wszystkie kraje Europy mają swoje biuro. Przyznaję że znajdują się one na bezbarwnym parterze szpetnego budynku, ale sam fakt ich istnienia jest poważnym powodem do dumy. Jakby nie było, podążyłem do biura Wolfganga z Jeffem i Nicholasem Theocarakisem, oraz z planem w głowie i strachem w sercu co też się może wydarzyć.

Wracając myślami do tego czym ta wizyta się skończyła przypomina mi się fantastyczny komentarz Mike Tysona gdy był u szczytu swojej burzliwej kariery: ‘Każdy ma jakiś plan dopóki nie dostanie po ryju.’ Mój plan zainspirował minister finansów Włoch, Pier Carlo Padoan, który w Rzymie udzielił mi wskazówki trochę ponad miesiąc wcześniej. Pier Carlo zdołał przełamać lody z niemieckim ministrem finansów oferując mu przepchnięcie przez włoski parlament reformy jaką proponował Wolfgang. Jej przegłosowanie zdobyło mu zaufanie Wolfganga. ‘Zaproponuj mu coś podobnego,’ poradził mi Pier Carlo.

Wolfgang na spotkaniu był w świetnej formie. Zaczął od zdania ‘Przez twojego premiera i twój gabinet straciliśmy całe zaufanie jakie mieliśmy do waszego rządu.’

‘Ależ, Wolfgang,’ powiedziałem zasadniczo zdezorientowany, ‘na Boga, my nigdy nie cieszyliśmy się waszym zaufaniem, radykalnie lewicowy rząd Grecji! Jak mogliście mieć do nas zaufanie?’ Wolfgang uśmiechnął się na moją szczerość. ‘Ale,’ pośpiesznie dodałem, ‘uwierz mi że chcę zdobyć twoje zaufanie i wiarę w nas.’ Kontynuowałem: ‘Pytanie jak? Nie zamierzam cię mamić, Wolfgang, jak inni przede mną obietnicami jakich nie chcę ani nie potrafię dotrzymać. Tak nic nie osiągniemy. Jedynym znanym mi sposobem na zdobycie twojego zaufania jest złożenie obietnicy trudnej do dotrzymania ale, po pierwsze, jaką chcę dotrzymać i, po drugie, jakiej ty chcesz. Więc, mam taką sugestie: powiedz mi trzy lub cztery duże reformy jakie wg ciebie należy wdrożyć w Grecji. Jeśli zgodzimy się że te trzy, cztery reformy dobroczynnie wpłynął na Grecję i zwiększą wasze szanse na odzyskanie pieniędzy, wtedy wszystko o co proszę to cztery tygodnie bez odcinania od gotówki EBC. Przez te cztery tygodnie spróbuję uchwalić odpowiednie ustawy w parlamencie i zacznę ich realizację. Jeśli się uda, będziesz miał powód by mi zaufać. Jeśli nie, zrealizujesz swój plan zduszenia nas.’

Jeff nic nie wiedział o moim planie, ale wydawało się że dobrze go przyjął i z uwagą czekał na odpowiedź Wolfganga. Tak jak podejrzewałem ta odpowiedź była dla niego do pewnego stopnia niespodzianką. ‘Nie będę z tobą negocjował. Jak ci mówiłem ostatnio, musisz z tym iść do instytucji!’

‘Ale Wolfgang,’ odparłem, ‘czas ucieka. Za tydzień albo dwa ogłosimy niewypłacalność wobec MFW ze wszystkimi tego konsekwencjami. A ty odsyłasz mnie do instytucji. Instytucje po prostu nie mają mandatu do uczynienia kroków koniecznych do uniknięcia katastrofy lub wynegocjowania z nami wykonalnej umowy dla Grecji w ramach strefy euro. Mówię ci o tym bo są siły pracujące nad wykolejeniem całego procesu.’

Wyraz twarzy zmienił się z obojętności w zaangażowanie. Chociaż nauczyłem się na poprzednich spotkaniach że takie zmiany u Wolfganga kończą się rozczarowaniem, tym razem nie mogłem przewidzieć jego niebywałej odpowiedzi. ‘Nie sądzę by jakiś rząd potrafił utrzymać Grecję w strefie euro,’ zadeklarował.

‘Pani kanclerz też tak sądzi?’ zapytałem.

‘Ona ma inne pomysły,’ odpowiedział lekceważąco.

Jeśli miałem jakieś wątpliwości że odzyskanie pieniędzy spadło z listy priorytetów naszych wierzycieli, Wolfgang właśnie je rozwiał. Wyglądało na to, że minister finansów Niemiec pogodził się z myślą że jego kraj w ogóle nie odzyska żadnych pieniędzy. Bo w wypadku opuszczenia strefy przez Grecję, jej nowa waluta od razu znacząco straci na wartości co uczyni nasz i tak zbyt wielki dług jeszcze bardziej niespłacalnym.

Taką bombą Wolfgang ukrócił nasze rozmowy. Wszystko co bym powiedział na temat jak Grecja może spłacić swój dług bladło w świetle jego przekonania że Grecja w strefie euro się nie utrzyma, niezależnie od tego kto nią rządzi. Ale dyskusja o Grexicie też była niemożliwa bo pani Merkel miała ‘inne pomysły’! Sytuacja patowa.

Kiedy opuszczaliśmy spotkanie, Jeff dosłownie wyrywał sobie włosy z głowy. ‘Nie wierzę własnym uszom,’ powiedział, krzywiąc się. ‘Czy Wolfgang nie rozumie że stawia pod znakiem zapytania wszystko co zostało zbudowane przez ostatnich sześćdziesiąt lat?’(1) Wylewał swoje frustracje w drodze do greckiego biura: ‘Nawet jeśli założymy że nie obchodzi ich los ludzi w potrzebie, czy ci goście nie zdają sobie sprawy że, dla relatywnie niewielkiej kwoty, ryzykują posłanie z torbami wielu bardzo bogatych i znaczących osób?’ Gdy wchodziliśmy jego pytanie wciąż wisiało w powietrzu.

Klaus Regling, którego Wolfgang Schäuble wyznaczył na szefa funduszu bailoutów strefy euro (początkowo EFSF, później ESM), czekał na nas. Ten funkcjonariusz nie mógł podejmować prawie żadnych samodzielnych decyzji, i nie dysponował władzą niezbędną do zmiany naszego położenia. Jednak poprosił mnie o spotkanie a ja z grzeczności się zgodziłem. Miałem nadzieję wykorzystać to spotkanie na przedstawienie swoich pomysłów na zamianę długów [debt swaps] w zakresie funduszu jakim kierował. Od początku jednak okazał się jeszcze mniej skłonny do dyskusji niż wszyscy jego poprzednicy z którymi od rana rozmawiałem. Jedyną rzeczą jaką miał mi do powiedzenia było że mam mu oddać jego €142.6 miliardy.

Ponieważ nie mogłem mu za wiele na to odpowiedzieć, może poza zacytowaniem tytułu sztuki Dario Fo Nie Zapłacę Nie Mam Z Czego, postawiłem go w zamian przed moralnym dylematem: ‘Biorąc pod uwagę, że jak się wydaje za tydzień albo dwa skończą nam się pieniądze i nie będziemy mieli na emerytury i jednoczesne spłaty dla MFW, co byś mi doradził, Klaus? Mam wstrzymać wypłatę emerytur czy rat dla MFW? Oczywiście jest to sztuczny dylemat bo przecież EBC jest na winny tyle ile nam brakuje.’

Klaus nie miał żadnych wątpliwości. ‘Nigdy przenigdy nie ogłaszaj niewypłacalności wobec MFW. Zamiast tego wstrzymaj wypłatę emerytur. Musisz to zrobić,’ powiedział z uderzającą pewnością.

Zdecydowałem nie ciągnąć tematu i nie mówić mu że nawet gdyby wszyscy emeryci pomarli z głodu, ciągle nie byłbym w stanie spłacić długu wobec MFW i EBC przypadającego na najbliższe miesiące, ale za to powiedziałem, ‘Smutny to dzień w którym szef europejskiego funduszu stabilizacyjnego doradza coś co gwałtownie zdestabilizuje nasze społeczeństwo i gospodarkę.’

Pod koniec napiętego ale bezowocnego dnia naznaczonego tylko przez twierdzenie Wolfgang Schäuble o nieuchronności Grexitu, Jeff nagrodził mnie czymś co odebrałem jako przeogromny komplement: ‘Widziałem na żywo twoje rozmowy z Thomsenem, Draghim, Schäuble and Reglingiem, i muszę ci wyznać że nie przeżyłem czegoś podobnego przez dekady spotkań między zadłużonymi rządami i ich wierzycielami, MFW, Bankiem Światowym, rządem USA … Do każdego miałeś pozytywne nastawienie, kipiałeś od pomysłów na praktyczne rozwiązania. A i tak zbijali wszystko, czy dobre czy mniej dobre, nie proponując niczego w zamian, ani jednego pomysłu. Niewiarygodne!’

(1) Jeff odnosił się do powojennego projektowania i budowania Unii Europejskiej wspólnie przez Amerykanów i Europejczyków.