Adults In The Room by Yanis Varoufakis

poprzednia następna

CZĘŚĆ DRUGA 73. NIEOCZEKIWANI PRZYJACIELE Z AMERYKI

Oficjele ze związków zawodowych i greko-amerykańscy politycy zawsze nas wspierali, ale dopiero dwóch Amerykanów których niewielu by uznało za przyjaciół Grecji dopompowało mnie energią. Jednym z nich był Lee Buchheit, orzeł temidy Waszyngtonu od prawa upadłościowego; drugim był David Lipton, numer dwa w MFW. Spotkałem się z oboma następnego dnia, między innymi niezliczonymi i niewiele znaczącymi spotkaniami z dużo bardziej sławionymi personami.

Odwiedziłem Lee w biurze jego firmy, w towarzystwie Jamie Galbraitha. Udałem się tam incognito ponieważ Lee Buchheit jest uznawany za ojca chrzestnego ministrów finansów próbujących restrukturyzować długi. Gdyby informacja o spotkaniu przedostała się do prasy zostałoby to przedstawione jako jednostronna próba wywinięcia się z długu. Nawet jeśli tego powinniśmy popróbować, jeszcze nie nadeszła pora na takie nagłówki. Jamie i ja poszliśmy tam i weszli bocznymi drzwiami. Po drodze opowiadałem Jamiemu co właśnie powiedział mi Mario Draghi w godzinnej rozmowie. Mario zarzucił swoją dotychczasową argumentacje że on nie należy do spiskowców próbujących obalić rząd Syrizy ale że ‘ma związane ręce’. Uwierzyłem mu. Niezależnie od jego deklarowania niezależności, żaden szef banku centralnego nie jest bardziej poddany wpływom machinacji polityków niż prezes EBC. ‘Mario powiedział mi teraz jedną fascynującą rzecz,’ mówiłem Jamiemu, ‘mianowicie że powinienem poszukiwać porozumienia z MFW. Zgodził się z koniecznością umorzenia długu. Ergo, tylko porozumienie z MFW i bliskie stosunki z MFW mogą pomóc Grecji.’

Lee Buchheit jest niesamowicie bystrym dżentelmenem jakich się już dzisiaj nie spotyka. Zanim pomówiliśmy o teraźniejszości, chciał jasno wypowiedzieć się o swojej uprzedniej współpracy z rządami Grecji, które w jego opinii niedobrze wykorzystały jego kwalifikacje i zmarnowały fantastyczną okazję do wyciągnięcia Grecji z więzienia za długi.(5) Nie owijał w bawełnę: postrzegał nasze spotkanie jako coś w rodzaju odkupienia. Co do bieżących spraw, jego ocena była niewesoła. ‘Są zdeterminowani zniszczyć was groźbami które mogą okazać się puste.’ Jego rada była ostra i jednoznaczna: należało zasygnalizować Angeli Merkel że nie wymusi na nas posłuszeństwa groźbami o Grexicie. Była to nasza jedyna szansa na porządną umowę w ramach strefy euro. Jakbym słyszał samego siebie.

Lee sugerował dwa praktyczne działania. Po pierwsze, w następnym tygodniu, Alexis powinien wyprowadzić uderzenie wyprzedzające Grexit i oznajmić Angeli Merkel że instytucje do tego stopnia powłóczą nogami że wypadek staje się nie do uniknięcia oraz że, jako odpowiedzialni przywódcy, przygotowujemy się na taką ewentualność. Następnie Alexis powinien zaproponować Merkel wysłanie na grecką wyspę trzech czterech fachowców których kompetencji i dyskrecji ufa. Mogliby pracować razem z naszym zespołem fachowców nad oswojeniem wypadku, cicho, profesjonalnie i z dala od dziennikarzy. Powinni raportować wyłącznie Merkel i Alexisowi. By zapobiec przeciekom, ale także dla symboliki, Lee proponował by taka wiadomość została przekazana pani kanclerz przez posłańca na głos bez wręczania żadnych dokumentów, niczego w formie pisemnej. Wkrótce byśmy odkryli czy Merkel jest gotowa poprzeć dążenia Wolfganga do Grexitu czy raczej włączy się i zaoferuje nam restrukturyzację długu w stopniu umożliwiającym przeżycie.

Drugie rekomendowane przez Lee działanie dotyczyło banku centralnego Grecji i naszych rezerw złota.

>>>
Upewnijcie się że prawo własności do greckiego złota nie należy do Centralnego Banku Grecji ale jest przepisane na grecki rząd. Bo jeśli dojdzie do zwady z EBC, Mario Draghi będzie próbował przejąć wasze złoto i wszystkie aktywa Centralnego Banku Grecji na konto późniejszych zobowiązań w ramach europejskiego systemu banków centralnych. Jeśli będziecie musieli ustanowić własną walutę, stwórzcie do tego nowy bank centralny, tak by z jego narodzinami umarły wszystkie żądania Frankfurtu.(6)
<<<

Rada Lee kołatała się w mojej głowie, udałem się do Skarbu USA by spotkać się z Jackiem Lew. Z powodów jakie tłumaczyłem Prezydentowi Obamie, nie nosiłem się z wielkimi oczekiwaniami jakiegoś pozytywnego wyniku tego spotkania. Zgodnie z przewidywaniami, naciskał bym uległ wobec Berlina, jasno postawił sprawę że, nawet jeśli moje analizy są słuszne, Stany Zjednoczone uważają Grecję za niemiecką gospodarczą strefę wpływów. Jedyną pozytywną rzeczą jaką usłyszałem na tym męczącym spotkaniu było przyznanie, podobne jak to zrobiła Lagrarde, że ‘Europejczycy’ łudzą się jeśli myślą że uda im się zapanować nad Grexitem.(7)

Po długiej i równie męczącej sesji w MFW, na której ministrowie finansów ze świata i ich doradcy zgromadzili się wysłuchać serii bezcelowych przemówień, spotkałem się z Jeffem Sachsem, który przyniósł złą wiadomość: Wolfgang zdołał nastawić przeciwko nam większość establishmentu w Waszyngtonie, powiedział mi. Jeffa szczególnie martwiła niechęć jaka do nas żywił David Lipton. ‘Musisz się z nim dzisiaj zobaczyć,’ nalegał. Wg oceny Jeffa tylko sojusz z Liptonem, łącznikiem MFW z Białym Domem, może zwerbować Mario Draghiego i ostatecznie przekonać Angele Merkel do przejścia na naszą stronę barykady a nie Schäublego. ‘Zaaranżowałem ci spotkanie z Davidem dziś wieczorem w jego biurze.’

Tej nocy, w towarzystwie Eleny Panariti, która znała Liptona z jej dni w Waszyngtonie, jeszcze raz wróciłem do MFW by się z nim spotkać. Krępy, szorstki człowiek, Lipton nie próbował ukryć wrogości przed którą ostrzegał mnie Jeff. Ze swojej strony starałem się być maksymalnie rozsądny i po godzinie Lipton zaczął łagodnieć. Potem wspomniał o swoich rozmowach z Jeffem Sachsem, mówiąc mi że jest jego byłym studentem i że ciepłe słowa Jeffa o mnie zrobiły na nim wrażenie. Ale pomimo ocieplonej atmosfery, nasza dyskusja utknęła, Lipton powtarzał do znudzenia standardową formułkę MFW o konieczności całościowej oceny w oparciu o MoU na co ja do znudzenia odpowiadałem że jest to recepta na niechciany wypadek. Nagle, Lipton sprawił mi niespodziankę, wyłamał się z powtarzanej mantry i patrząc na mnie wzrokiem odkrywającym świat na nowo powiedział, ‘Chyba że …’ po czym nastąpiła długa pauza.

‘Chyba że?’ powtórzyłem.

‘Chyba że zastosujecie strategię z Polski,’ powiedział z namysłem.

Nie mam pojęcia czy zaplanował to wcześniej czy był to spontan. Nie miało to znaczenia. Był to przełom. Strategia z Polski, jak wyjaśnił, była prosta. W latach 1990-tych, kiedy Polskę przygniatał potężny dług zaciągnięty przez komunistów i wezwano na pomoc MFW by zacisnąć pasa, poreformować i zrestrukturyzować dług, rząd w Warszawie odmówił metod MFW opartych na MoU. ‘Tak jak wy odmawiacie,’ powiedział. Polacy opracowali własny plan obejmujący dług, politykę fiskalną i reformy, który przedstawili MFW jako punkt wyjściowy negocjacji. ‘To jedyny przypadek jaki znam żeby MFW został zmuszony do porzucenia własnego planu i przyjęcia rządowej podstawy negocjacji.’ Patrząc w sufit, Lipton zapytał, ‘Dlaczego nie spróbujecie polskiej strategii? W końcu, to Jeff pomagał im ją sklecić.’

Jedno rzeczą jest naleganie, jak ja 20 lutego, na zamianę MoU na nowy plan który przynajmniej w niewielkim stopniu autoryzujemy. Ale czym innym jest usłyszeć od numeru dwa w MFW, po Christine Lagarde i byłego studenta Jeffa, że nie tylko powinniśmy napisać własny plan od zera ale że był precedens z Polski na przyjęcie takiego planu przez MFW. Był to najbardziej zachęcający przełom od 20 lutego. Razem z poradą od Lee Buccheita, wydawało się to podstawą wygrywającej strategii. ‘To najlepsza rada jaką usłyszałem, David,’ powiedziałem gdy uścisnęliśmy swoje dłonie na pożegnanie. ‘Gdy my tutaj dyskutujemy Jeff czeka na mnie w hotelu,’ dodałem. ‘Natychmiast zabieramy się do pracy.’ Uśmiechając się po raz pierwszy w całym spotkaniu, Lipton życzył mi szczęścia.

Z powrotem w hotelowym barze, zobaczyłem się z Jeffem. Objęliśmy się i opowiedziałem mu co sugeruje Lipton. Jeffowi było miło i był gotowy rzucić wszystko i zacząć pracę nad naszą własną polską strategią, ale ostrzegł mnie, ‘Ciągle musisz być gotowy do starcia. Proszę cię o zaangażowanie premiera, by pozwolił ci przygotować się na zamknięcie banków jakim będą próbowali cię zastraszyć. Nawet jeśli uda ci się zawrzeć sojusz z Liptonem i Draghim, Schäuble ma Eurogrupę w swoim ręku i jest zdeterminowany przeciągnąć cię przez negocjacje z zamkniętymi bankami.’

Myślałem dokładnie tak samo: by skorzystać na radzie Davida Liptona musieliśmy ją połączyć z radą od Lee Buccheita. Musieliśmy działać na dwa fronty: sporządzić nasz własny całościowy anty-MoU plan dla Grecji i równocześnie przekonać Alexisa do wysłania Berlinowi posłańca z wiadomością jaką przygotował dla nas Lee. Był to jedyny sposób. Ale czy spotka się on z aprobatą wyczerpanych towarzyszy w Maximos?

(5) Lee zagłębił się w szczegóły swojego zaangażowania. W 2011, kiedy administracja PASOK odsuwała od siebie istnienie greckiego bankructwa, złożył wizytę ówczesnemu ministrowi finansów, Georgeowi Papakonstantinou. Dla Lee oczywistym było że Papakonstantinou nie przybył z własnej woli ale raczej na wezwanie MFW. Ówczesny rząd Grecji nawet nie chciał słyszeć o restrukturyzacji, w rzeczy samej wkładał wiele wysiłku w szkalowanie ludzi takich jak ja za ośmielenie się mówienia prawdy. Ale, wg Lee, MFW już wtedy bzikował na myśl że udzielili pożyczki niewypłacalnemu rządowi bez wcześniejszej restrukturyzacji długu – stąd presja na Papakonstantinou by zobaczyć się z Lee, głównej światowej wyroczni od restrukturyzacji długów. ‘Namówili go by przyszedł do mnie,’ mówił mi Lee. ‘Wyraźnie nie był zadowolony że musiał przyjść.’ Wg Lee, Papakonstantinou tak bardzo opóźniał sensowne strzyżenie długu [debt haircut] że MFW chciał go wyrzucić. Po tym jak Papakonstantinou wymieniono na innego polityka PASOK, Vangelisa Venizelosa, latem 2011, ponownie zgłoszono się do Lee. Powiedział mi że nie mógł uwierzyć że nowy minister nie będzie brał na poważnie jego ostrzeżeń o rodzaju restrukturyzacji jaki Berlin narzucał Grecji: potężnym strzyżeniu [haircut] długu w prywatnych rękach połączonego z olbrzymią pożyczką od europejskiego podatnika. Lee rwał sobie włosy widząc jak Ateny nie chcąc działać Berlinowi na nerwy marnują idealną okazję umorzenia długu. W końcu, jako stuprocentowy zawodowiec, Lee dokonał restrukturyzacji jakiej domagał się Berlin. Było to największe strzyżenie w historii które równocześnie, co warte podkreślenia, doprowadziło Grecje do zupełnej niewypłacalności. ‘Strasznie to wyszło dla Grecji, zmarnowano wyjątkową okazję do obcięcia długu, przy moim udziale,’ powiedział. ‘Jeśli mogę jakoś pomóc zrobię to bez wahania. Grecji należy się trochę spokoju.’

(6) Była to nad wyraz trafna uwaga, pomimo alarmującego tonu i wzbudzania strachu. Dwa lata później, na początku 2017, kiedy we Włoszech ożyła debata o opuszczeniu strefy euro, Mario Draghi zasygnalizował swoim współobywatelom z Włoch że, w wypadku opuszczenia euro, Centralny Bank Włoch musiałby zapłacić setki miliardów euro EBC. Jeśli politycy z Włoch czytają ten tekst, z całego serca radzę im udać się na pogawędkę z Lee Buccheitem.

(7) W tym czasie kiedy opuszczałem spotkanie z Jackiem Lew podszedł do mnie oficjel który uprzejmie ostrzegł przed planowanym atakiem personalnym na mnie. Poruszone w ‘Tezeusz przed labiryntem’.